Luật sư Nguyễn Thanh Hà – Chủ tịch Công ty luật SBLAW trả lời Báo Xây dựng với chủ đề về Phạt đến 30 triệu đồng khi chia sẻ bài báo: Hiểu sao cho đúng từ ngày 1/7?
Sau đây là nội dung trả lời phỏng vấn:
Mới đây, Chính phủ đã ban hành Nghị định 174/2026/NĐ-CP về quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, giao dịch điện tử và công nghệ thông tin (có hiệu lực từ ngày 1/7).
Trong đó, điểm d khoản 1 Điều 95 quy định mức phạt từ 20.000.000 đến 30.000.000 đồng đối với hành vi lợi dụng mạng xã hội để cung cấp, chia sẻ các tác phẩm báo chí mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền.
Để giúp bạn đọc và người dùng mạng xã hội hiểu đúng, thực thi nghiêm túc quy định này, xin Luật sư giải đáp các nội dung sau:
Câu hỏi: Về ranh giới giữa việc chia sẻ đường link và hành vi sao chép trái phép Nhiều người dùng băn khoăn rằng, nếu họ thấy một bài báo hay rồi chia sẻ đường link về trang cá nhân thì có bị coi là vi phạm hay không?
Dưới góc độ Luật Sở hữu trí tuệ, Luật sư có thể phân tích rõ tiêu chí để phân định ranh giới giữa hành vi chia sẻ đường link bài báo gốc với hành vi sao chép trái phép tác phẩm (như copy toàn bộ/một phần văn bản, chụp màn hình bài viết để đăng tải)?
Trả lời: Để phân định rõ ràng giữa hai hành vi này, chúng ta cần dựa trên hai tiêu chí cốt lõi: Hành vi đó có tạo ra một “bản sao mới” của tác phẩm hay không, và hành vi đó có xâm phạm đến độc quyền truyền đạt tác phẩm đến công chúng của cơ quan báo chí hay không?
Chia sẻ đường link bài báo gốc: Hành vi hoàn toàn hợp pháp
Đối với băn khoăn của nhiều người dùng về việc chia sẻ đường link (Hyperlink) bài báo hay về trang cá nhân, tôi xin khẳng định hành vi này hoàn toàn hợp pháp.
Về mặt bản chất kỹ thuật và pháp lý, việc người dùng copy đường dẫn URL của bài báo và sau đó nhấn nút “Chia sẻ” để đăng lên trang cá nhân chỉ là hành vi cung cấp một chỉ dẫn kỹ thuật, một lối tắt điều hướng.
Hành vi này hoàn toàn không sao chép nội dung, không tạo ra bất kỳ một bản thể hay bản sao kỹ thuật số nào khác của bài báo. Khi bạn bè hay người dùng khác nhấn vào đường link đó, hệ thống sẽ tự động dẫn họ quay trở lại chính giao diện trang web gốc của Báo để đọc nội dung và các báo đều mong muốn độc giả chia sẻ nhiều dưới dạng này để bài báo càng có nhiều view càng tốt.
Nếu bạn đọc được một bài phân tích rất hay về thị trường bất động sản trên Báo Kinh tế và đô thị, bạn chia sẻ đường link bài viết đó lên Facebook cá nhân kèm vài dòng cảm nhận của mình. Khi bạn bè của bạn muốn đọc bài, họ buộc phải click vào link và đọc trên trang Báo Xây dựng. Đây là hành vi đúng pháp luật.
Xét dưới góc độ Luật Sở hữu trí tuệ, hành vi này không hề xâm phạm quyền tác giả. Ngược lại, nó còn giúp cơ quan báo chí tăng lượt truy cập (traffic) hợp pháp, lan tỏa thông tin và tăng nguồn thu quảng cáo. Vì vậy, người dùng có thể hoàn toàn yên tâm chia sẻ link bài báo gốc mà không lo bị xử phạt.
Nếu bạn đọc được một bài phân tích rất hay về thị trường bất động sản trên Báo Xây dựng, bạn chia sẻ đường link bài viết đó lên Facebook cá nhân kèm vài dòng cảm nhận của mình. Khi bạn bè của bạn muốn đọc bài, họ buộc phải click vào link và đọc trên trang Báo Xây dựng. Đây là hành vi đúng pháp luật.
Sao chép trái phép nội dung bài viết: Hành vi vi phạm pháp luật
Ranh giới vi phạm sẽ bị vượt qua khi người dùng chuyển từ việc “dẫn nguồn” sang việc “chiếm đoạt” nội dung thông qua hai hình thức phổ biến: copy-paste văn bản thô hoặc chụp ảnh màn hình giao diện bài viết rồi tự đăng tải (re-up) lên tài khoản cá nhân, fanpage hoặc các hội nhóm.
Theo Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ, cơ quan báo chí hoặc tác giả là chủ thể nắm giữ độc quyền Quyền sao chép và Quyền truyền đạt tác phẩm đến công chúng.
Khi người dùng tự ý sao chép một phần hoặc toàn bộ bài báo rồi đăng trực tiếp lên mạng xã hội mà không được sự đồng ý của tòa soạn, họ đã tạo ra một bản sao bất hợp pháp.
Ngược lại, nếu bạn bôi đen toàn bộ nội dung bài viết đó, bấm copy rồi paste thẳng vào trang cá nhân của mình, hoặc dùng điện thoại chụp lại toàn bộ các trang của bài báo rồi đăng lên một group Facebook để mọi người cùng vào đọc mà không cần bấm vào trang Báo Xây dựng nữa. Đây là hành vi xâm phạm bản quyền và sẽ bị xử phạt theo quy định mới từ ngày 1/7.
Hành vi này trực tiếp giữ chân người đọc ở lại trang cá nhân của người đăng thay vì truy cập vào trang báo gốc, làm sụt giảm lượng traffic và gây thiệt hại nghiêm trọng về mặt kinh tế, uy tín của cơ quan báo chí.
Đây chính là hành vi cấu thành hành vi vi phạm hành chính và sẽ bị xử phạt với mức tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng theo quy định tại điểm d khoản 1 Điều 95 Nghị định 174/2026/NĐ-CP.
Câu hỏi: Về hành vi tự ý “xào nấu”, sử dụng cấu trúc thông tin của bài báo
Đâu là ranh giới pháp lý giữa việc sử dụng “thông tin báo chí mang tính thời sự thuần túy” và hành vi xâm phạm bản quyền đối với chất xám của nhà báo?
Cụ thể, nếu một cá nhân hoặc tổ chức không sao chép nguyên văn nhưng lấy lại ý chính, cấu trúc thông tin hoặc các nội dung mang tính phân tích chuyên sâu, độc quyền của cơ quan báo chí rồi “viết lại” thành một bài đăng mới trên mạng xã hội, thì sẽ bị xem xét, áp dụng chế tài như thế nào?
Để phân định ranh giới pháp lý trong trường hợp này, chúng ta cần căn cứ vào quy định của Luật Sở hữu trí tuệ về đối tượng được bảo hộ và đối tượng không thuộc phạm vi bảo hộ quyền tác giả.
Ranh giới giữa thông tin thời sự thuần túy và tác phẩm báo chí
Theo quy định tại Điều 15 Luật Sở hữu trí tuệ, tin tức thời sự thuần túy đưa tin là các thông tin báo chí ngắn, chỉ thuần túy thông báo về các sự kiện, sự việc diễn ra trong đời sống thực tế, không có tính sáng tạo, không thể hiện dấu ấn cá nhân của người viết. Ví dụ như thông tin về một vụ tai nạn giao thông, số liệu thời tiết trong ngày, hay thời gian và địa điểm diễn ra một cuộc họp. Những thông tin này mang tính đại chúng, ai cũng có quyền tiếp cận, sử dụng và truyền đạt lại mà không vi phạm bản quyền.
Tuy nhiên, ranh giới pháp lý sẽ thay đổi khi thông tin đó được xử lý qua lăng kính nghề nghiệp của nhà báo để trở thành một tác phẩm báo chí. Một bài báo có cấu trúc thông tin chặt chẽ, chứa đựng các nội dung mang tính phân tích chuyên sâu, các số liệu được thống kê độc lập, hoặc các góc nhìn độc quyền của tòa soạn thì đã cấu thành một tác phẩm văn học, khoa học được bảo hộ quyền tác giả.
Lúc này, giá trị của bài viết không còn nằm ở bản thân sự việc thời sự đơn thuần, mà nằm ở hình thức thể hiện và công sức trí tuệ của tác giả.
Việc viết lại cấu trúc và nội dung chuyên sâu sẽ bị xem xét như thế nào?
Trong trường hợp một cá nhân hoặc tổ chức không sao chép nguyên văn, nhưng lại khai thác toàn bộ cấu trúc thông tin, các ý tưởng cốt lõi và nội dung phân tích chuyên sâu của cơ quan báo chí để diễn đạt lại thành một bài đăng mới, hành vi này có khả năng bị xem xét ở hai góc độ pháp lý:
Hành vi làm tác phẩm phái sinh trái phép: Nếu bài viết mới dựa trên nội dung cốt lõi của bài báo gốc, chỉnh sửa câu chữ nhưng không tạo ra được một giá trị sáng tạo mới độc lập, thì về mặt pháp lý, bài viết đó có thể bị xem là một tác phẩm phái sinh. Theo quy định, việc làm tác phẩm phái sinh mà không được sự đồng ý của chủ sở hữu quyền tác giả là hành vi vi phạm pháp luật về sở hữu trí tuệ.
Hành vi cạnh tranh không lành mạnh và vi phạm đạo đức nghề nghiệp: Việc tự ý khai thác cấu trúc thông tin chuyên sâu của một cơ quan báo chí để phục vụ cho mục đích thu hút tương tác, làm giảm lượng người đọc của bài báo gốc là hành vi gây thiệt hại trực tiếp đến quyền lợi kinh tế của chủ sở hữu.
Khi có tranh chấp xảy ra, cơ quan chức năng sẽ tiến hành giám định, đối chiếu mức độ tương đồng về mặt cấu trúc tư duy, hệ thống luận điểm và các nội dung chuyên sâu giữa hai bài viết để đưa ra kết luận.
Nếu kết quả đối chiếu xác định bài viết mới cấu thành hành vi xâm phạm quyền tác giả, tùy thuộc vào quy mô, tính chất và mức độ thiệt hại gây ra cho cơ quan báo chí, chủ thể thực hiện hành vi có thể phải chịu các hình thức chế tài theo quy định:
Chế tài hành chính: Bị xử phạt tiền theo các khung quy định về hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với tác phẩm văn học, báo chí.
Chế tài dân sự: Buộc phải gỡ bỏ bài đăng vi phạm, thực hiện cải chính, xin lỗi công khai và bồi thường thiệt hại về mặt kinh tế cho cơ quan báo chí sở hữu nếu có căn cứ chứng minh được thiệt hại thực tế phát sinh. Áp dụng chế tài này thì chủ sở hữu quyền cần phải nộp đơn ra tòa án sở hữu trí tuệ.

Câu hỏi: Về mục đích “phi thương mại” và trách nhiệm của Quản trị viên (Admin) hội nhóm
Nếu người dùng chia sẻ các tác phẩm báo chí lên mạng xã hội hoàn toàn vì mục đích phi thương mại, mang tính lan tỏa thông tin tích cực thì có bị xem xét xử phạt theo quy định trên hay không?
Bên cạnh đó, đối với các Fanpage hoặc Group cộng đồng có lượng thành viên lớn – nơi thành viên thường xuyên tự ý sao chép, “reup” bài báo để tăng tương tác – thì khi quy định này có hiệu lực, trách nhiệm pháp lý sẽ thuộc về cá nhân người đăng hay Ban quản trị (Admin) của hội nhóm đó?
Theo các quy định pháp luật về sở hữu trí tuệ, việc tự ý sao chép và đăng tải tác phẩm của người khác mà không có sự đồng ý của chủ sở hữu quyền tác giả vẫn bị coi là hành vi xâm phạm, bất kể người thực hiện có mục đích thương mại hay không.
Luật Sở hữu trí tuệ có quy định một số trường hợp ngoại lệ không phải xin phép và không phải trả tiền bản quyền (như tự sao chép một bản nhằm mục đích nghiên cứu khoa học, giảng dạy cá nhân không nhằm mục đích thương mại).
Tuy nhiên, việc đăng tải trực tiếp toàn bộ hoặc một phần bài báo lên không gian mạng xã hội rộng lớn cho công chúng tiếp cận không thuộc nhóm các trường hợp ngoại lệ này.
Do đó, dù người dùng thực hiện hành vi hoàn toàn với ý định chia sẻ thông tin tích cực, không có mục đích thương mại, thì về mặt pháp lý, hành vi tự ý sao chép nội dung tác phẩm báo chí khi chưa được phép vẫn cấu thành hành vi vi phạm.
Cơ quan chức năng khi xem xét xử lý có thể cân nhắc yếu tố động cơ, mục đích phi thương mại như một tình tiết để xem xét mức xử phạt phù hợp, nhưng không thể dùng lý do này để miễn trừ trách nhiệm vi phạm.
Đối với câu hỏi về trách nhiệm pháp lý trên các trang Fanpage hoặc Group cộng đồng khi có thành viên tự ý đăng tải lại bài báo nhằm tăng tương tác, trách nhiệm pháp lý sẽ được xác định theo nguyên tắc phân định chủ thể thực hiện và nghĩa vụ quản lý:
Người trực tiếp thực hiện thao tác sao chép và đăng tải nội dung vi phạm lên hội nhóm luôn là chủ thể đầu tiên và trực tiếp phải chịu trách nhiệm pháp lý trước cơ quan chức năng về hành vi xâm phạm quyền tác giả của mình.
Các quản trị viên, với tư cách là người thiết lập, quản lý và điều hành không gian mạng đó, có trách nhiệm kiểm duyệt và kiểm soát nội dung thông tin đăng tải trong nhóm theo các quy định về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ internet và thông tin trên mạng.
Nếu Ban quản trị hội nhóm phê duyệt cho bài đăng vi phạm hiển thị, hoặc sau khi nhận được phản ánh, yêu cầu gỡ bỏ từ chủ thể quyền hoặc cơ quan chức năng mà không tiến hành biện pháp ngăn chặn, gỡ bỏ kịp thời, thì Ban quản trị có thể bị xem xét trách nhiệm liên đới.
Tùy thuộc vào việc hội nhóm đó hoạt động dưới tư cách cá nhân hay tổ chức/doanh nghiệp, mức độ và hình thức xử lý đối với trách nhiệm quản lý sẽ được áp dụng tương ứng theo các quy định pháp luật về an ninh mạng và thông tin điện tử.
Vì vậy, để hạn chế tối đa các rủi ro pháp lý khi quy định mới có hiệu lực, các quản trị viên hội nhóm cần thắt chặt quy trình kiểm duyệt, xây dựng nội quy nhóm rõ ràng để định hướng thành viên chỉ thực hiện chia sẻ đường link gốc của các cơ quan báo chí, thay vì phê duyệt các bài viết tự ý sao chép nội dung.
Câu hỏi: Về giải pháp đảm bảo dòng chảy thông tin và bảo vệ bản quyền
Quy định tại Điều 95 Nghị định 174 rõ ràng là lá chắn cần thiết để bảo vệ chất xám và bản quyền của các tòa soạn. Tuy nhiên, để điều luật này khi đi vào thực tế không làm hạn chế quyền tiếp cận cũng như thói quen chia sẻ thông tin chính thống của người dân, theo Luật sư, người dùng mạng xã hội cần thay đổi thói quen chia sẻ như thế nào?
Và về phía các cơ quan báo chí, họ có nên đưa ra những quy ước cụ thể (ví dụ về tỷ lệ trích dẫn được phép) để tạo thuận lợi cho bạn đọc?
Người dùng mạng xã hội cần chủ động thay đổi tư duy và thói quen chia sẻ thông tin theo các nguyên tắc sau:
Thay vì sao chép văn bản thô hay chụp ảnh màn hình, người dùng hãy hình thành thói quen sử dụng tính năng chia sẻ link gốc hoặc dán URL bài viết kèm theo một vài dòng bình luận, cảm nhận cá nhân. Điều này vừa thể hiện sự tôn trọng chất xám của nhà báo, vừa giúp trang cá nhân tăng tính chính thống.
Người dùng chỉ nên trích dẫn một vài câu ngắn hoặc một đoạn ngắn cốt lõi làm tiền đề cho lời bình luận của mình, đồng thời phải ghi rõ tên tác giả và tên cơ quan báo chí phát hành.
Để tạo thuận lợi cho bạn đọc và chủ động bảo vệ mình, các cơ quan báo chí tại Việt Nam hoàn toàn nên học hỏi kinh nghiệm từ các tập đoàn truyền thông lớn trên thế giới trong việc đưa ra các bộ quy ước trích dẫn rõ ràng.
Tại các quốc gia phát triển, khái niệm “Sử dụng hợp lý” (Fair Use) hoặc “Xử lý hợp lý” (Fair Dealing) được áp dụng rất linh hoạt nhưng có giới hạn cụ thể thông qua các giải pháp:
Nhiều cơ quan báo chí quốc tế quy định cụ thể ngay dưới chân bài viết hoặc trong điều khoản sử dụng. Ví dụ, họ cho phép các cá nhân trích dẫn không quá 10% đến 15% tổng số chữ của bài viết hoặc tối đa không quá 100 chữ cho mục đích phi thương mại, kèm điều kiện bắt buộc phải đặt liên kết ngược (backlink) dẫn về bài báo gốc. Điều này giúp người đọc biết chính xác ranh giới nào là an toàn để không vô tình vi phạm.
Trên thế giới, nhiều tổ chức báo chí áp dụng các điều khoản cấp phép chuẩn hóa. Họ cho phép công chúng chia sẻ, sao chép một phần tác phẩm với các điều kiện định sẵn như: phải ghi công tác giả (BY), không được dùng cho mục đích thương mại (NC), và không được tự ý sửa đổi nội dung (ND).
Các tòa soạn có thể tích hợp sẵn các nút tính năng tiện ích như “Trích dẫn nhanh” hay “Chia sẻ một đoạn”. Khi độc giả bôi đen một đoạn văn hay, hệ thống sẽ tự động tạo ra một định dạng trích dẫn chuẩn mực bao gồm đoạn văn đó kèm theo nguồn và link bài viết để độc giả dễ dàng đăng tải lên mạng xã hội.
Việc các cơ quan báo chí chủ động đưa ra các quy ước hoặc tỷ lệ trích dẫn cụ thể không chỉ là một bước đi văn minh, tạo điều kiện thuận lợi cho độc giả lan tỏa thông tin chính thống, mà còn là cơ sở pháp lý rõ ràng giúp các cơ quan quản lý dễ dàng đối chiếu, phân xử và áp dụng chế tài khi có tranh chấp xảy ra.
Xin trân trọng cảm ơn ông về cuộc trao đổi này!
