Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2025 đã chính thức có hiệu lực từ ngày 01/04/2026. Nếu như các lần sửa đổi trước đây của Luật SHTT chủ yếu tập trung vào các vấn đề liên quan đến xác lập quyền và thực thi quyền nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn cũng như thực hiện các cam kết quốc tế trong các FTA thế hệ mới, thì lần sửa đổi năm 2025 lại cho thấy một thay đổi đáng chú ý trong tư duy lập pháp. Theo quan điểm của tác giả, điểm khác biệt lớn nhất của Luật lần này nằm ở việc tài sản trí tuệ không còn được nhìn nhận đơn thuần dưới góc độ “quyền cần được bảo vệ”, mà đã được tiếp cận như một loại tài sản kinh doanh cần được quản trị, khai thác và thương mại hóa một cách chủ động.
Có thể thấy rằng, trong bối cảnh nền kinh tế số và đổi mới sáng tạo ngày càng trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, nhà làm luật đang hướng tới việc hình thành một cơ chế pháp lý thúc đẩy doanh nghiệp quản trị tài sản trí tuệ giống như cách họ quản trị các loại tài sản hữu hình khác. Một trong những biểu hiện rõ nét nhất của sự thay đổi này là quy định mới tại Điều 8a về quản lý và khai thác quyền sở hữu trí tuệ, theo đó “chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ có trách nhiệm lập danh mục riêng để quản trị nội bộ đối với các quyền chưa đáp ứng điều kiện ghi nhận giá trị tài sản trong sổ kế toán theo quy định của pháp luật về kế toán”. Đây là một thay đổi mang tính định hướng chính sách nhiều hơn một quy định mang tính kỹ thuật đơn thuần.
Nếu đặt trong tổng thể xu hướng quản trị doanh nghiệp hiện đại, quy định này lại mang ý nghĩa lớn hơn rất nhiều. Có thể thấy rằng nhà làm luật đang phát đi một thông điệp khá rõ ràng rằng tài sản trí tuệ không còn là những yếu tố “vô hình” chỉ được quan tâm khi xảy ra tranh chấp hoặc khi cần tiến hành đăng ký bảo hộ, mà đã trở thành một nguồn lực cần được kiểm kê, kiểm soát và khai thác một cách có hệ thống.
Trước đây, doanh nghiệp thường chỉ chú trọng tới tài sản trí tuệ khi các tài sản đó đã được xác lập quyền thông qua văn bằng bảo hộ như Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu, Bằng độc quyền kiểu dáng, hoặc Bằng độc quyền sáng chế. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều giá trị cốt lõi của doanh nghiệp lại nằm ở các tài sản chưa được “hữu hình hóa” trên sổ sách kế toán, chẳng hạn như nhãn hiệu đang sử dụng nhưng chưa đăng ký, phần mềm nội bộ, cơ sở dữ liệu khách hàng, quy trình vận hành, bí mật kinh doanh hoặc các kết quả nghiên cứu và phát triển (R&D) đang trong giai đoạn hoàn thiện.
Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, các tài sản này lại tồn tại dưới dạng phân tán, không có cơ chế quản lý tập trung và phụ thuộc vào từng bộ phận hoặc từng cá nhân trong doanh nghiệp. Điều này khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc kiểm soát, khai thác và bảo vệ tài sản của mình, đặc biệt khi phát sinh tranh chấp, chuyển nhượng hoặc gọi vốn đầu tư.
Chính trong bối cảnh đó, quy định về việc lập danh mục quyền sở hữu trí tuệ nội bộ có thể được xem như một bước đi nhằm thúc đẩy doanh nghiệp xây dựng hệ thống kiểm kê tài sản trí tuệ nội bộ một cách bài bản và liên tục cập nhật. Và đây mới là giá trị cốt lõi của quy định mới, thay vì chỉ là vấn đề thủ tục hành chính đơn thuần.
Một hệ thống kiểm kê tài sản trí tuệ bài bản sẽ cho phép doanh nghiệp ghi nhận, phân loại và theo dõi toàn bộ các tài sản trí tuệ mà mình đang nắm giữ. Từ nền tảng này, doanh nghiệp mới có thể đánh giá tài sản nào cần đăng ký bảo hộ, tài sản nào có khả năng thương mại hóa, tài sản nào cần tiếp tục đầu tư phát triển để hình thành một danh mục tài sản trí tuệ có giá trị thương mại cao hơn, thường được gọi là danh mục tài sản sở hữu trí tuệ.
Dưới góc độ quản trị, điều đáng chú ý là việc thiết lập danh mục tài sản sở hữu trí tuệ không chỉ phục vụ mục tiêu tuân thủ pháp luật. Xa hơn, đây còn là cơ sở để doanh nghiệp thay đổi cách nhìn về tài sản trí tuệ, từ chỗ chỉ ghi nhận những tài sản đã được cấp văn bằng bảo hộ sang việc nhận diện toàn bộ các kết quả sáng tạo nội bộ.
Thông qua “kho dữ liệu” bài bản này, doanh nghiệp có thể sàng lọc các tài sản tiềm năng để xây dựng một danh mục tài sản sở hữu trí tuệ mạnh mẽ, tạo ưu thế trong các giao dịch thương mại. Đây đồng thời là bảo chứng quan trọng về năng lực và uy tín, giúp doanh nghiệp thuyết phục các nhà đầu tư trong những thương vụ gọi vốn hoặc M&A nhờ sự minh bạch về tình trạng pháp lý. Quan trọng hơn cả, hệ thống ghi nhận tập trung này cho phép doanh nghiệp chủ động kiểm soát rủi ro, từ việc quản lý thời hạn bảo hộ đến việc bảo mật bí mật kinh doanh và phòng tránh các tranh chấp pháp lý ngoài ý muốn.
Có thể thấy rằng, quy định về lập danh mục quyền sở hữu trí tuệ nội bộ không đơn thuần là một nghĩa vụ pháp lý mới. Xa hơn, đây còn là dấu hiệu cho thấy sự thay đổi trong cách thức tạo lập và quản trị giá trị của doanh nghiệp hiện đại. Khi tài sản trí tuệ ngày càng trở thành yếu tố cốt lõi của năng lực cạnh tranh, việc xây dựng một hệ thống quản trị bài bản sẽ không còn là lựa chọn mang tính khuyến khích, mà dần trở thành yêu cầu tất yếu đối với doanh nghiệp trong nền kinh tế tri thức.
Bạn cần tư vấn chi tiết về thủ tục đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ theo Luật mới?
👉 Hãy liên hệ ngay với chúng tôi để được hỗ trợ chuyên sâu!
SBLAW – NGƯỜI GÁC ĐỀN CHO NHỮNG PHÁT MINH ĐỘT PHÁ
“Một sáng chế chỉ thực sự có giá trị khi được bảo hộ đúng cách và đúng thời điểm.”
Với đội ngũ chuyên viên giỏi, am hiểu sâu sắc về kỹ thuật và luật pháp, SBLAW cam kết đồng hành cùng doanh nghiệp biến các ý tưởng sáng tạo thành tài sản kinh doanh bền vững.
LIÊN HỆ ĐẠI DIỆN SỞ HỮU TRÍ TUỆ SBLAW:
Hotline: 0904.340.664
Email: info@sblaw.vn
Website: www.sblaw.vn
Tác giả: Vũ Thị Nhật Thảo, Trần Hà My
