Nhức nhối quyền tác giả giữa thời đại thông tin số

Tác giả: Bảo hộ thương hiệu 823 lượt xem Đăng ngày 19/10/2025

(Sóng trẻ) – Khi ranh giới giữa sáng tạo và sao chép ngày càng mờ nhạt trong kỷ nguyên số, câu chuyện bảo vệ quyền tác giả trở nên nóng hơn bao giờ hết. Để hiểu rõ hơn vấn đề này, phóng viên đã có cuộc trao đổi với luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty luật SBLAW

Luật sư Nguyễn Thanh Hà: Theo Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi, bổ sung năm 2022, hiện nay có 12 loại hình tác phẩm được pháp luật bảo hộ quyền tác giả. Trong đó bao gồm các tác phẩm văn học, khoa học, sách giáo khoa, giáo trình; bài giảng, bài phát biểu; tác phẩm báo chí, âm nhạc, sân khấu, điện ảnh và các loại tác phẩm tạo hình, mỹ thuật ứng dụng, nhiếp ảnh, kiến trúc.

Cùng với bản họa đồ, sơ đồ, bản đồ, bản vẽ liên quan đến địa hình, kiến trúc, công trình khoa học; các tác phẩm phái sinh như dịch, phóng tác, cải biên, chuyển thể, biên soạn, chú giải, tuyển tập, hợp tuyển. Ngoài ra còn có chương trình máy tính và sưu tập dữ liệu cũng được công nhận là đối tượng bảo hộ quyền tác giả.

PV: Theo ông, có những tiêu chí pháp lý nào để một tác phẩm được coi là đối tượng bảo hộ quyền tác giả?

Luật sư Nguyễn Thanh Hà: Một tác phẩm được coi là đối tượng bảo hộ quyền tác giả khi đáp ứng hai tiêu chí cơ bản. Thứ nhất tác phẩm phải do chính tác giả trực tiếp sáng tạo bằng lao động trí tuệ của mình, không sao chép từ bất kỳ nguồn nào. Thứ hai là tác phẩm phải được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định như bản viết tay, bản in, bản ghi âm, ghi hình hoặc định dạng số. Quyền tác giả phát sinh ngay khi tác phẩm được định hình, không phụ thuộc vào việc đăng ký.

 

 

PV: Hiện nay, nhiều sản phẩm trên không gian mạng có nội dung được tạo ra với sự hỗ trợ của công cụ AI. Ông đánh giá thế nào về việc xác định quyền tác giả đối với những sản phẩm này?

Luật sư Nguyễn Thanh Hà: Trong bối cảnh môi trường số phát triển mạnh mẽ, các vấn đề liên quan đến quyền tác giả ngày càng trở nên đa dạng và phức tạp. Đối với những nội dung được đăng tải trên mạng xã hội, podcast hay các sản phẩm hình ảnh được chỉnh sửa, nếu đáp ứng đủ hai tiêu chí là có tính sáng tạo và được thể hiện dưới một hình thức vật chất cụ thể, chúng hoàn toàn có thể được pháp luật bảo hộ. Người trực tiếp sáng tạo ra nội dung như viết bài, sản xuất podcast, chụp và chỉnh sửa ảnh sẽ được xem là tác giả và nắm giữ quyền tác giả, trừ khi có thỏa thuận khác.

Trong khi đó, các tác phẩm do trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ hoặc tạo ra đang đặt ra nhiều thách thức pháp lý mới. Theo pháp luật hiện hành ở Việt Nam, tác giả bắt buộc phải là con người. Vì vậy, nếu AI chỉ đóng vai trò công cụ, còn con người có sự can thiệp và định hướng đáng kể trong quá trình sáng tạo, thì quyền tác giả vẫn thuộc về người đó. Ngược lại, với những sản phẩm hoàn toàn do AI tự động tạo ra mà không có sự tham gia sáng tạo trực tiếp của con người, pháp luật Việt Nam hiện chưa có quy định cụ thể để công nhận quyền tác giả.

PV: Sự phát triển của AI đặt ra những thách thức pháp lý cụ thể nào trong việc xác định chủ thể quyền tác giả, thưa ông?

Luật sư Nguyễn Thanh Hà: Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo đang đặt ra hàng loạt thách thức pháp lý trong việc xác định chủ thể quyền tác giả. Trước hết, luật hiện hành chỉ công nhận con người là tác giả, trong khi các hệ thống AI ngày càng có khả năng tự tạo ra những sản phẩm sáng tạo phức tạp. Điều này dẫn tới một “khoảng trống pháp lý” đối với các tác phẩm do AI tạo ra.Bên cạnh đó, việc huấn luyện các mô hình AI thường dựa trên kho dữ liệu khổng lồ, có thể bao gồm nhiều tác phẩm đang được bảo hộ bản quyền mà không có sự cho phép của tác giả. Thực tế này làm nảy sinh những tranh chấp pháp lý phức tạp, điển hình như vụ kiện giữa Getty Images và Stability AI. Một vấn đề khác cũng gây nhiều tranh luận là xác định trách nhiệm pháp lý khi AI vi phạm quyền tác giả. Nếu một sản phẩm do AI tạo ra sao chép hoặc bắt chước phong cách của nghệ sĩ khác, việc quy trách nhiệm cho bên phát triển, người sử dụng hay chính công cụ AI là điều vô cùng khó khăn.

 

PV: Theo ông, việc thu thập và trình bày chứng cứ để khởi kiện vi phạm bản quyền trên môi trường số đang vấp phải khó khăn gì?

Luật sư Nguyễn Thanh Hà: Thực tế cho thấy, việc thu thập và trình bày chứng cứ để khởi kiện các hành vi vi phạm bản quyền trên môi trường số hiện nay đang đối mặt với không ít khó khăn. Trước hết người vi phạm có thể dễ dàng che giấu danh tính thật hoặc hoạt động từ nhiều quốc gia khác nhau, khiến việc xác định chủ thể vi phạm và áp dụng thẩm quyền tài phán của tòa án Việt Nam trở nên phức tạp.

Một khó khăn lớn khác là chứng cứ số rất dễ bị xóa hoặc chỉnh sửa gây trở ngại cho việc thu thập và bảo toàn bằng chứng. Bên cạnh đó việc sao chép, chia sẻ trái phép diễn ra nhanh chóng và lan rộng, khiến chủ thể quyền gặp thử thách khi thống kê mức độ thiệt hại thực tế để làm cơ sở yêu cầu bồi thường.

PV: Vậy trước khi công bố tác phẩm trên các nền tảng số, một tác giả cá nhân cần thực hiện những bước cụ thể nào để bảo vệ quyền tác giả của mình?

Luật sư Nguyễn Thanh Hà: Thứ nhất, tác giả cần lưu giữ đầy đủ bằng chứng về quá trình sáng tạo như bản nháp, tệp gốc có ghi ngày tháng. Đây là cơ sở quan trọng để chứng minh quyền ưu tiên khi xảy ra tranh chấp.

Thứ hai, nên thông báo bản quyền rõ ràng bằng hành động chèn dòng thông báo bản quyền đầy đủ vào tác phẩm nhằm cho người khác biết tác phẩm của bạn được bảo hộ và không được tự do sử dụng.

Thứ ba, đăng ký bản quyền tác giả tại Cục Bản quyền tác giả. Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả không phải là điều kiện để phát sinh quyền, nhưng là bằng chứng pháp lý vững chắc khi có tranh chấp.

 

PV: Xin ông cho biết, mức độ hành vi xâm phạm quyền tác giả như thế nào sẽ bị xử phạt hành chính và khung mức phạt hiện nay ra sao?

Luật sư Nguyễn Thanh Hà: Theo quy định tại Nghị định 131/2013/NĐ-CP (đã được sửa đổi, bổ sung), hầu hết các hành vi xâm phạm quyền tác giả nếu chưa đến mức gây hậu quả nghiêm trọng sẽ bị xử phạt hành chính. Các hành vi này bao gồm cả vi phạm quyền nhân thân và quyền tài sản của tác giả hoặc chủ sở hữu quyền mà không được sự cho phép và không thuộc các trường hợp ngoại lệ.

Với quyền nhân thân, những hành vi như tự ý sửa chữa, cắt xén, xuyên tạc tác phẩm gây phương hại đến danh dự, uy tín của tác giả hay mạo danh tác giả đều có thể bị xử phạt. Trong khi đó, đối với quyền tài sản, những hành vi như sao chép, phân phối, nhập khẩu bản sao tác phẩm, truyền đạt tác phẩm lên mạng internet hoặc cố ý xóa, thay đổi thông tin quản lý quyền đều bị coi là vi phạm.

Mức phạt tiền sẽ tùy theo tính chất, mức độ vi phạm. Với cá nhân, mức phạt dao động từ 3 triệu đến 35 triệu đồng, tùy hành vi cụ thể; tổ chức vi phạm sẽ chịu mức phạt gấp đôi. Chẳng hạn, hành vi sao chép tác phẩm không phép có thể bị phạt từ 15 đến 35 triệu đồng, còn truyền đạt tác phẩm lên mạng trái phép có thể bị phạt từ 10 đến 30 triệu đồng.

Xin cảm ơn luật sư Nguyễn Thanh Hà!

    Gặp Luật Sư Sở Hữu Trí Tuệ Để Được Tư Vấn

    Bảo hộ Thương hiệu - Sáng chế Kiểu dáng - Nhượng quyền - Xử lý vi phạm

    Bài viết cùng chủ đề:

    Cơ hội nào cho Ngành công nghiệp sáng tạo Việt?
    381 lượt xem 14/08/2026

    Vừa qua, Luật sư Nguyễn Thanh Hà đã có một buổi phỏng vấn với Cục Bản quyền tác giả về việc bảo vệ quyền tác giả đối với các sản phẩm sáng tạo có tận dụng AI trước tỷ lệ bị tẩy chay cao:   Thưa luât sư khoảng trống pháp lý lớn nhất trong...

    Cuộc chiến trên thị trường quảng cáo Việt trong thời đại AI
    445 lượt xem 14/08/2026

    Vừa qua, Luật sư Nguyễn Thanh Hà đã có một buổi phỏng vấn với Cục Bản quyền tác giả về việc bảo hộ quyền tác giả đối với các sản phẩm bị AI “lấy cắp” ý tưởng:   Theo luật sư, luật hiện hành đã có biện pháp nào khi xử lý các hành vi...

    Cách Gen Z hồi sinh nghệ thuật dân tộc
    371 lượt xem 14/08/2026

    Vừa qua, Luật sư Nguyễn Thanh Hà đã có một buổi phỏng vấn với Cục Bản quyền tác giả về việc bảo vệ bản quyền đối với các tác phẩm nghệ thuật truyền thống của các nghệ sĩ trẻ:   Thưa luật sư, thực tế hiện nay việc bảo vệ bản quyền nghệ thuật truyền...

    SBLAW Bảo Hộ Thành Công Kiểu Dáng Công Nghiệp “Xe Tự Hành” Cho TNG
    521 lượt xem 10/07/2026

    Trong xu hướng tự động hóa và chuyển đổi số sản xuất hiện nay, các thiết bị công nghệ như xe tự hành đóng vai trò là “trái tim” vận hành của các nhà máy thông minh. Việc chủ động xác lập quyền sở hữu trí tuệ đối với các thiết kế phần cứng độc...

    Nghĩa vụ trả tiền bản quyền khi sử dụng âm nhạc trong hoạt động kinh doanh
    514 lượt xem 08/07/2026

    Báo Xây dựng có bài phỏng vấn luật sư Nguyễn Thanh Hà, chủ tịch SBLAW về chủ đề Nghĩa vụ trả tiền bản quyền khi sử dụng âm nhạc trong hoạt động kinh doanh. Sau đây chúng tôi trân trọng giới thiệu nội dung bài phỏng vấn. Kính thưa luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ...

    Vấn đề chế tài đối với hành vi gian lận mã vùng trồng.
    416 lượt xem 02/07/2026

    Luật sư Thanh Hà, chủ tịch SBLAW trả lời Đài tiếng nói Hồ Chí Minh về vấn đề chế tài đối với hành vi gian lận mã vùng trồng, mời các bạn xem nội dung tại đây: Câu hỏi: Thưa luật sư, hành vi mượn hoặc làm giả mã vùng trồng có thể bị xử...

    Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ là bảo vệ môi trường đổi mới sáng tạo của quốc gia
    372 lượt xem 01/07/2026

    TTXVN có bài phỏng vấn Luật sư Nguyễn Thanh Hà – Chủ tịch SBLAW về nỗ lực của Việt Nam trong thực thi quyền sở hữu trí tuệ. SBLAW trân trọng giới thiệu nội dung bài phỏng vấn: Câu hỏi: Xin ông cho biết đánh giá về nỗ lực của Việt Nam trong thực thi...

    Phạt đến 30 triệu đồng khi chia sẻ bài báo: Hiểu sao cho đúng từ ngày 1/7?
    521 lượt xem 29/06/2026

    Luật sư Nguyễn Thanh Hà – Chủ tịch Công ty luật SBLAW trả lời Báo Xây dựng với chủ đề về Phạt đến 30 triệu đồng khi chia sẻ bài báo: Hiểu sao cho đúng từ ngày 1/7? Sau đây là nội dung trả lời phỏng vấn: Mới đây, Chính phủ đã ban hành Nghị định...

    Thương hiệu Việt ra biển lớn và “cuốn visa” sở hữu trí tuệ
    492 lượt xem 22/06/2026

    Vai trò của SHTT trong việc đưa thương hiệu Việt Nam ra thế giới. Trong kỷ nguyên kinh tế tri thức và hội nhập, “vươn ra biển lớn” không còn là một lựa chọn, mà đã trở thành con đường tất yếu để các doanh nghiệp Việt Nam tự định vị và phát triển. Từ...

    Vụ việc MV Come My Way dưới góc nhìn luật sư
    354 lượt xem 12/06/2026

    Luật sư Nguyễn Thanh Hà chủ tịch công ty luật SBLAW đã trả lời phóng viên về vụ việc MV Come My Way với nội dung sau: Dựa trên những gì Antiantiart (AAA) đã công khai thừa nhận, gồm việc đưa tác phẩm Tàn Chỉ vào moodboard, sau đó “bóc tách cấu kiện, mảng phù...

    Bảo vệ bản quyền trên không gian mạng
    326 lượt xem 12/06/2026

    Luật sư Nguyễn Thanh Hà, chủ tịch SBLAW đã có phần trao đổi cùng VTV4 Đài truyền hình Việt Nam về chủ đề bảo vệ bản quyền trên không gian mạng.  Câu hỏi: Thưa ông/bà, việc Quốc hội thông qua và chính thức đưa vào hiệu lực Luật sửa đổi, bổ sung một số điều...

    Bị Xâm Phạm Nhãn Hiệu: Khi Nào Nên Khởi Kiện Tại Tòa Án Hoặc Trọng Tài?
    415 lượt xem 07/06/2026

    Vấn Nạn Xâm Phạm Nhãn Hiệu: Ngòi Nổ Hủy Diệt Doanh Nghiệp Đăng ký thành công nhãn hiệu mới chỉ là bước khởi đầu. Trong bối cảnh nền kinh tế số và thương mại điện tử phát triển bùng nổ, việc giữ gìn và bảo vệ nhãn hiệu khỏi các hành vi sao chép, làm...

    Luật Sư Bảo Vệ Quyền Sở Hữu Trí Tuệ Trong Các Vụ Án Hình Sự Tại Việt Nam – SBLAW
    348 lượt xem 06/06/2026

    Xu Hướng Hình Sự Hóa Các Vi Phạm Sở Hữu Trí Tuệ Tại Việt Nam Trong vài năm trở lại đây, cục diện bảo hộ tài sản trí tuệ tại Việt Nam đã có bước chuyển dịch mạnh mẽ. Trước đây, khi phát hiện hàng giả, hàng nhái, mạo danh thương hiệu hay vi phạm...

    Khởi Kiện Xâm Phạm Sở Hữu Trí Tuệ: Giải Pháp Cột Lõi Bảo Vệ Doanh Nghiệp Tại Tòa
    432 lượt xem 06/06/2026

    Khi Bản Quyền Và Thương Hiệu Bị Đánh Cắp: Đã Đến Lúc Lên Tiếng Trước Tòa Án Trong nền kinh tế tri thức, tài sản sở hữu trí tuệ (SHTT) bao gồm: nhãn hiệu, bản quyền tác giả, sáng chế và bí mật kinh doanh chính là dòng máu nuôi sống doanh nghiệp. Tuy nhiên,...

    Luật sư Nguyễn Thanh Hà tham gia bào chữa trong vụ án hình sự về Sở hữu trí tuệ
    359 lượt xem 06/06/2026

    Trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển vượt bậc, các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) ngày càng tinh vi và có xu hướng hình sự hóa mạnh mẽ. Mới đây, Luật sư Nguyễn Thanh Hà – Chủ tịch Công ty Luật TNHH SB Law (SBLAW) đã chính thức...

    Những điểm mới về quản trị tài sản sở hữu trí tuệ trong luật sở hữu trí tuệ năm 2025.
    317 lượt xem 06/06/2026

    Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2025 đã chính thức có hiệu lực từ ngày 01/04/2026. Nếu như các lần sửa đổi trước đây của Luật SHTT chủ yếu tập trung vào các vấn đề liên quan đến xác lập quyền và thực thi quyền nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn cũng...

    0904.340.664