Bảo hộ sản phẩm từ trí tuệ nhân tạo: Tóm tắt luận án về thách thức và hướng đi mới cho pháp luật Việt Nam

Tác giả: Bảo hộ thương hiệu 1046 lượt xem Đăng ngày 08/09/2025
  1. Tổng quan về công trình nghiên cứu

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4, Trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những sản phẩm sáng tạo độc đáo, từ các tác phẩm nghệ thuật đến những phát minh kỹ thuật phức tạp. Sự phát triển này đặt ra một thách thức pháp lý lớn cho hệ thống sở hữu trí tuệ (SHTT) truyền thống, vốn được xây dựng trên nền tảng sáng tạo của con người. Luận án Tiến sĩ Luật học

“Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với các sản phẩm tạo ra từ Trí tuệ nhân tạo” của Nghiên cứu sinh Hồ Thúy Ngọc, thực hiện tại Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh, đã đi sâu phân tích những thách thức này và đề xuất các giải pháp đột phá nhằm hoàn thiện khung pháp lý của Việt Nam.

  1. Thực trạng pháp lý: Khoảng trống trong bảo hộ sáng tạo từ AI

Luận án chỉ ra rằng pháp luật SHTT của hầu hết các quốc gia, bao gồm cả Việt Nam, hiện chưa có quy định để bảo hộ các sản phẩm do AI tự chủ tạo ra. Những rào cản chính bao gồm:

  • Vấn đề về chủ thể: Các quy định hiện hành về “tác giả” hay “nhà sáng chế” đều yêu cầu chủ thể phải là con người (cá nhân). AI, với tư cách là một cỗ máy, không đáp ứng được tiêu chí này.
  • Vấn đề về điều kiện bảo hộ: Các tiêu chí truyền thống như “tính nguyên gốc” (đòi hỏi sự thể hiện cá nhân của tác giả) hay “trình độ sáng tạo” (không phải là điều hiển nhiên đối với chuyên gia) trở nên khó áp dụng khi quá trình sáng tạo được thực hiện bởi thuật toán và dữ liệu lớn, thiếu đi ý thức và cảm xúc của con người.

Thực trạng này làm giảm động lực của các nhà đầu tư, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp trong việc phát triển và ứng dụng AI, đồng thời tạo ra môi trường pháp lý thiếu minh bạch.

  1. Hướng tiếp cận mới: Bảo hộ quyền SHTT từ góc độ đầu tư

Một trong những điểm mới và đột phá nhất của luận án là đề xuất một cách tiếp cận mới về mặt lý luận: thay vì cố gắng áp dụng các quy tắc truyền thống về tác giả, cần xem xét

bảo hộ quyền SHTT cho sản phẩm từ AI dưới góc độ bảo hộ đầu tư.

Theo cách tiếp cận này, quyền SHTT không chỉ ghi nhận sự sáng tạo của cá nhân mà còn là một cơ chế để bảo vệ công sức, chi phí, và rủi ro mà các nhà phát triển, chủ sở hữu đã bỏ ra để xây dựng, huấn luyện và vận hành hệ thống AI. Điều này không chỉ đảm bảo quyền lợi cho nhà đầu tư mà còn thúc đẩy sự phát triển bền vững của hệ sinh thái AI tại Việt Nam.

  1. Các giải pháp đề xuất nhằm hoàn thiện pháp luật Việt Nam

Trên cơ sở phân tích sâu sắc lý luận, thực trạng pháp luật Việt Nam và kinh nghiệm quốc tế, luận án đã đưa ra 08 nhóm giải pháp cụ thể và toàn diện, trong đó nổi bật là:

  • Xây dựng một văn bản pháp lý chuyên biệt: Đề xuất xây dựng một Nghị định riêng về bảo hộ quyền SHTT đối với các sản phẩm do AI tạo ra để đảm bảo tính linh hoạt và phù hợp với tốc độ phát triển công nghệ.
  • Xây dựng các khái niệm pháp lý cốt lõi: Cần định nghĩa rõ ràng các khái niệm như “trí tuệ nhân tạo” và “sản phẩm tạo ra từ trí tuệ nhân tạo” trong các văn bản pháp luật để tạo sự thống nhất trong áp dụng.
  • Thiết lập điều kiện bảo hộ mới:

    Đối với tác phẩm, “tính nguyên gốc” cần được đánh giá dựa trên chính tác phẩm đó, thay vì dựa vào cá nhân tác giả.

    Đối với sáng chế, “trình độ sáng tạo” cần được xác định dựa trên nguyên tắc rằng sáng chế đó không thể được tạo ra một cách dễ dàng bởi một hệ thống AI tương tự khác.

  • Xác định chủ sở hữu quyền SHTT: Luận án đề xuất các quy tắc để xác định chủ sở hữu quyền đối với sản phẩm từ AI, ưu tiên thừa nhận quyền này cho chủ thể phát triển hoặc chủ sở hữu hệ thống AI, vì đây là những chủ thể có vai trò quyết định trong việc đầu tư và tạo ra công nghệ.
  • Xây dựng quy định về giới hạn quyền: Thiết lập các giới hạn và ngoại lệ hợp lý để cân bằng lợi ích giữa chủ sở hữu quyền SHTT và lợi ích của xã hội trong việc tiếp cận tri thức và thúc đẩy đổi mới.
  1. Giá trị và ý nghĩa của Luận án

Công trình nghiên cứu này mang tính hệ thống và tiên phong, cung cấp những luận cứ khoa học vững chắc và các giải pháp thực tiễn để Việt Nam có thể chủ động xây dựng một môi trường pháp lý minh bạch, hiệu quả. Việc hoàn thiện pháp luật không chỉ giải quyết các thách thức trước mắt mà còn là nền tảng để thúc đẩy sự phát triển bền vững của công nghệ và nền kinh tế số quốc gia.

Tham khảo thêm tại đây: https://drive.google.com/file/d/1YsJaRtUB0SkDKVJk5vm2lqeRE7dvv8of/view

 

    Gặp Luật Sư Sở Hữu Trí Tuệ Để Được Tư Vấn

    Bảo hộ Thương hiệu - Sáng chế Kiểu dáng - Nhượng quyền - Xử lý vi phạm

    Bài viết cùng chủ đề:

    Cơ hội nào cho Ngành công nghiệp sáng tạo Việt?
    381 lượt xem 14/08/2026

    Vừa qua, Luật sư Nguyễn Thanh Hà đã có một buổi phỏng vấn với Cục Bản quyền tác giả về việc bảo vệ quyền tác giả đối với các sản phẩm sáng tạo có tận dụng AI trước tỷ lệ bị tẩy chay cao:   Thưa luât sư khoảng trống pháp lý lớn nhất trong...

    Cuộc chiến trên thị trường quảng cáo Việt trong thời đại AI
    445 lượt xem 14/08/2026

    Vừa qua, Luật sư Nguyễn Thanh Hà đã có một buổi phỏng vấn với Cục Bản quyền tác giả về việc bảo hộ quyền tác giả đối với các sản phẩm bị AI “lấy cắp” ý tưởng:   Theo luật sư, luật hiện hành đã có biện pháp nào khi xử lý các hành vi...

    Cách Gen Z hồi sinh nghệ thuật dân tộc
    371 lượt xem 14/08/2026

    Vừa qua, Luật sư Nguyễn Thanh Hà đã có một buổi phỏng vấn với Cục Bản quyền tác giả về việc bảo vệ bản quyền đối với các tác phẩm nghệ thuật truyền thống của các nghệ sĩ trẻ:   Thưa luật sư, thực tế hiện nay việc bảo vệ bản quyền nghệ thuật truyền...

    SBLAW Bảo Hộ Thành Công Kiểu Dáng Công Nghiệp “Xe Tự Hành” Cho TNG
    521 lượt xem 10/07/2026

    Trong xu hướng tự động hóa và chuyển đổi số sản xuất hiện nay, các thiết bị công nghệ như xe tự hành đóng vai trò là “trái tim” vận hành của các nhà máy thông minh. Việc chủ động xác lập quyền sở hữu trí tuệ đối với các thiết kế phần cứng độc...

    Nghĩa vụ trả tiền bản quyền khi sử dụng âm nhạc trong hoạt động kinh doanh
    514 lượt xem 08/07/2026

    Báo Xây dựng có bài phỏng vấn luật sư Nguyễn Thanh Hà, chủ tịch SBLAW về chủ đề Nghĩa vụ trả tiền bản quyền khi sử dụng âm nhạc trong hoạt động kinh doanh. Sau đây chúng tôi trân trọng giới thiệu nội dung bài phỏng vấn. Kính thưa luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ...

    Vấn đề chế tài đối với hành vi gian lận mã vùng trồng.
    416 lượt xem 02/07/2026

    Luật sư Thanh Hà, chủ tịch SBLAW trả lời Đài tiếng nói Hồ Chí Minh về vấn đề chế tài đối với hành vi gian lận mã vùng trồng, mời các bạn xem nội dung tại đây: Câu hỏi: Thưa luật sư, hành vi mượn hoặc làm giả mã vùng trồng có thể bị xử...

    Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ là bảo vệ môi trường đổi mới sáng tạo của quốc gia
    372 lượt xem 01/07/2026

    TTXVN có bài phỏng vấn Luật sư Nguyễn Thanh Hà – Chủ tịch SBLAW về nỗ lực của Việt Nam trong thực thi quyền sở hữu trí tuệ. SBLAW trân trọng giới thiệu nội dung bài phỏng vấn: Câu hỏi: Xin ông cho biết đánh giá về nỗ lực của Việt Nam trong thực thi...

    Phạt đến 30 triệu đồng khi chia sẻ bài báo: Hiểu sao cho đúng từ ngày 1/7?
    521 lượt xem 29/06/2026

    Luật sư Nguyễn Thanh Hà – Chủ tịch Công ty luật SBLAW trả lời Báo Xây dựng với chủ đề về Phạt đến 30 triệu đồng khi chia sẻ bài báo: Hiểu sao cho đúng từ ngày 1/7? Sau đây là nội dung trả lời phỏng vấn: Mới đây, Chính phủ đã ban hành Nghị định...

    Thương hiệu Việt ra biển lớn và “cuốn visa” sở hữu trí tuệ
    492 lượt xem 22/06/2026

    Vai trò của SHTT trong việc đưa thương hiệu Việt Nam ra thế giới. Trong kỷ nguyên kinh tế tri thức và hội nhập, “vươn ra biển lớn” không còn là một lựa chọn, mà đã trở thành con đường tất yếu để các doanh nghiệp Việt Nam tự định vị và phát triển. Từ...

    Vụ việc MV Come My Way dưới góc nhìn luật sư
    354 lượt xem 12/06/2026

    Luật sư Nguyễn Thanh Hà chủ tịch công ty luật SBLAW đã trả lời phóng viên về vụ việc MV Come My Way với nội dung sau: Dựa trên những gì Antiantiart (AAA) đã công khai thừa nhận, gồm việc đưa tác phẩm Tàn Chỉ vào moodboard, sau đó “bóc tách cấu kiện, mảng phù...

    Bảo vệ bản quyền trên không gian mạng
    326 lượt xem 12/06/2026

    Luật sư Nguyễn Thanh Hà, chủ tịch SBLAW đã có phần trao đổi cùng VTV4 Đài truyền hình Việt Nam về chủ đề bảo vệ bản quyền trên không gian mạng.  Câu hỏi: Thưa ông/bà, việc Quốc hội thông qua và chính thức đưa vào hiệu lực Luật sửa đổi, bổ sung một số điều...

    Bị Xâm Phạm Nhãn Hiệu: Khi Nào Nên Khởi Kiện Tại Tòa Án Hoặc Trọng Tài?
    415 lượt xem 07/06/2026

    Vấn Nạn Xâm Phạm Nhãn Hiệu: Ngòi Nổ Hủy Diệt Doanh Nghiệp Đăng ký thành công nhãn hiệu mới chỉ là bước khởi đầu. Trong bối cảnh nền kinh tế số và thương mại điện tử phát triển bùng nổ, việc giữ gìn và bảo vệ nhãn hiệu khỏi các hành vi sao chép, làm...

    Luật Sư Bảo Vệ Quyền Sở Hữu Trí Tuệ Trong Các Vụ Án Hình Sự Tại Việt Nam – SBLAW
    348 lượt xem 06/06/2026

    Xu Hướng Hình Sự Hóa Các Vi Phạm Sở Hữu Trí Tuệ Tại Việt Nam Trong vài năm trở lại đây, cục diện bảo hộ tài sản trí tuệ tại Việt Nam đã có bước chuyển dịch mạnh mẽ. Trước đây, khi phát hiện hàng giả, hàng nhái, mạo danh thương hiệu hay vi phạm...

    Khởi Kiện Xâm Phạm Sở Hữu Trí Tuệ: Giải Pháp Cột Lõi Bảo Vệ Doanh Nghiệp Tại Tòa
    432 lượt xem 06/06/2026

    Khi Bản Quyền Và Thương Hiệu Bị Đánh Cắp: Đã Đến Lúc Lên Tiếng Trước Tòa Án Trong nền kinh tế tri thức, tài sản sở hữu trí tuệ (SHTT) bao gồm: nhãn hiệu, bản quyền tác giả, sáng chế và bí mật kinh doanh chính là dòng máu nuôi sống doanh nghiệp. Tuy nhiên,...

    Luật sư Nguyễn Thanh Hà tham gia bào chữa trong vụ án hình sự về Sở hữu trí tuệ
    359 lượt xem 06/06/2026

    Trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển vượt bậc, các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) ngày càng tinh vi và có xu hướng hình sự hóa mạnh mẽ. Mới đây, Luật sư Nguyễn Thanh Hà – Chủ tịch Công ty Luật TNHH SB Law (SBLAW) đã chính thức...

    Những điểm mới về quản trị tài sản sở hữu trí tuệ trong luật sở hữu trí tuệ năm 2025.
    317 lượt xem 06/06/2026

    Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2025 đã chính thức có hiệu lực từ ngày 01/04/2026. Nếu như các lần sửa đổi trước đây của Luật SHTT chủ yếu tập trung vào các vấn đề liên quan đến xác lập quyền và thực thi quyền nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn cũng...

    0904.340.664