Vai trò của sở hữu trí tuệ với ngành công nghiệp thể thao

Tác giả: Bảo hộ thương hiệu 417 lượt xem Đăng ngày 01/05/2026

Luật sư Nguyễn Thanh Hà, chủ tịch SBLAW trả lời phỏng vấn báo Nhân dân về Vai trò của sở hữu trí tuệ với ngành công nghiệp thể thao. Sau đây là nội dung bài phỏng vấn.

Nhà báo Hữu Việt: Xin được hỏi luật sư Nguyễn Thanh Hà, thông điệp của ngày Sở hữu trí tuệ thế giới năm nay có ý nghĩa gì? Từ góc độ người làm về luật, ông đánh giá như thế nào về vai trò của sở hữu trí tuệ trong việc định hình và phát triển ngành công nghiệp thể thao tại Việt Nam hiện nay?

Luật sư Nguyễn Thanh Hà: Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới do Tổ chức SHTT Thế giới (World Intellectual Property Organization (WIPO)) khởi xướng hằng năm nhằm tôn vinh vai trò của sáng tạo và đổi mới đối với phát triển kinh tế – xã hội. Thông điệp năm nay tiếp tục nhấn mạnh mối liên hệ giữa sở hữu trí tuệ (SHTT) với các ngành công nghiệp sáng tạo, trong đó thể thao nổi lên như một lĩnh vực điển hình – nơi hội tụ của sáng tạo, công nghệ, thương mại và giá trị văn hóa.

Từ góc độ pháp lý, SHTT chính là “hạ tầng mềm” giúp ngành công nghiệp thể thao vận hành hiệu quả và phát triển bền vững. Vai trò này thể hiện trên một số phương diện chính:

– Trước hết, SHTT bảo vệ các tài sản vô hình cốt lõi của thể thao. Các yếu tố như tên đội bóng, logo, khẩu hiệu, hình ảnh vận động viên, bản quyền truyền hình, thiết kế trang phục thi đấu,… đều là đối tượng của quyền SHTT. Nhờ cơ chế bảo hộ này, các chủ thể có thể kiểm soát việc khai thác thương mại, ngăn chặn hành vi xâm phạm và gia tăng giá trị thương hiệu.

– Thứ hai, SHTT là nền tảng cho hoạt động thương mại hóa thể thao. Nguồn thu lớn của ngành không chỉ đến từ thi đấu mà còn từ bản quyền phát sóng, tài trợ, nhượng quyền thương hiệu, kinh doanh hàng hóa lưu niệm… Tất cả các hoạt động này đều gắn chặt với việc xác lập và khai thác quyền SHTT. Nếu thiếu cơ chế bảo hộ hiệu quả, các dòng doanh thu này sẽ bị suy giảm đáng kể.

– Thứ ba, SHTT thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong thể thao. Từ công nghệ huấn luyện,

thiết bị thi đấu cho đến các nền tảng số phục vụ người hâm mộ, tất cả đều cần được bảo hộ thông qua sáng chế, kiểu dáng công nghiệp hoặc bản quyền phần mềm. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trong ngành thể thao toàn cầu.

Tại Việt Nam, ngành công nghiệp thể thao vẫn đang trong giai đoạn phát triển, nhưng đã cho thấy tiềm năng lớn. Tuy nhiên, nhận thức và việc thực thi quyền SHTT trong lĩnh vực này vẫn còn hạn chế, thể hiện qua tình trạng vi phạm bản quyền phát sóng, hàng hóa giả mạo thương hiệu đội tuyển hoặc câu lạc bộ vẫn diễn ra khá phổ biến. Do đó, việc nâng cao nhận thức, hoàn thiện khung pháp lý và tăng cường thực thi quyền SHTT sẽ là yếu tố then chốt để chuyên nghiệp hóa và nâng tầm ngành thể thao Việt Nam trong thời gian tới.

Tóm lại, nếu coi thể thao là một ngành công nghiệp, thì SHTT chính là “trục xương sống” giúpbảo vệ giá trị, thu hút đầu tư và tạo động lực tăng trưởng bền vững.

Nhà báo Hữu Việt: Thưa luật sư Nguyễn Thanh Hà, có cách nào để phân định ranh giới giữa nội dung hợp pháp và vi phạm trong lĩnh vực thể thao? Theo quy định, vi phạm bản quyền trong lĩnh vực thể thao sẽ bị xử lý như thế nào?

Luật sư Nguyễn Thanh Hà: Việc phân định ranh giới giữa nội dung hợp pháp và vi phạm trong lĩnh vực thể thao, đặc biệt liên quan đến bản quyền phát sóng và khai thác hình ảnh, không phải lúc nào cũng “trắng – đen” rõ ràng. Tuy nhiên, về nguyên tắc pháp lý, có thể dựa trên ba tiêu chí cốt lõi:

  • Thứ nhất, quyền sở hữu và quyền khai thác hợp pháp.

Một nội dung thể thao (trận đấu, chương trình bình luận, highlight…) được coi là hợp pháp khi chủ thể sử dụng có quyền, thông qua việc tự sản xuất hoặc được cấp phép từ đơn vị nắm giữ bản quyền. Ví dụ, bản quyền các giải đấu lớn như FIFA World Cup hay English Premier League thường được bán độc quyền theo lãnh thổ; mọi hành vi phát lại, khai thác lại nếu không được phép đều có dấu hiệu vi phạm.

  • Thứ hai, mục đích và phạm vi sử dụng.

Pháp luật cho phép một số trường hợp sử

dụng không cần xin phép (fair use/ngoại lệ), như trích dẫn hợp lý để đưa tin thời sự,

nghiên cứu, giảng dạy… Tuy nhiên, ranh giới nằm ở yếu tố “hợp lý”: nếu việc sử dụng vượt quá mức cần thiết hoặc nhằm mục đích thương mại (ví dụ đăng lại toàn bộ trận đấu để kiếm tiền quảng cáo), thì sẽ bị coi là xâm phạm.

  • Thứ ba, mức độ khai thác nội dung cốt lõi.

Các clip highlight ngắn, có biên tập, bình luận riêng có thể được xem xét linh hoạt hơn trong một số trường hợp. Nhưng nếu tái hiện gần như toàn bộ diễn biến trận đấu hoặc thay thế trải nghiệm xem chính thức, thì gần như chắc chắn là vi phạm.

Về chế tài xử lý vi phạm bản quyền trong lĩnh vực thể thao, pháp luật Việt Nam hiện hành quy định khá đầy đủ, với ba nhóm chính:

  1. Xử phạt hành chính

Theo các nghị định về xử phạt trong lĩnh vực SHTT (điển hình như Nghị định 131/2013/NĐ-CP, đã được sửa đổi, bổ sung), cá nhân/tổ chức vi phạm có thể bị:

  • Phạt tiền (có thể lên đến hàng trăm triệu đồng tùy mức độ);
  • Buộc gỡ bỏ, tiêu hủy nội dung vi phạm;
  • Tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm.
  1. Trách nhiệm dân sự

Chủ thể quyền có thể khởi kiện yêu cầu:

  • Chấm dứt hành vi vi phạm;
  • Xin lỗi, cải chính công khai;
  • Bồi thường thiệt hại (bao gồm cả thiệt hại thực tế và lợi nhuận bị mất).
  1. Trách nhiệm hình sự

Trong trường hợp vi phạm có quy mô lớn, mang tính thương mại hoặc thu lợi bất chính đáng kể, cá nhân/tổ chức có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung), với các mức phạt:

  • Phạt tiền lớn;
  • Phạt tù đối với cá nhân;
  • Pháp nhân thương mại cũng có thể bị xử lý hình sự.

 

Một điểm đáng lưu ý trong thực tiễn là môi trường số khiến ranh giới vi phạm trở nên “mờ” hơn, đặc biệt với các hành vi livestream lậu, chia sẻ lại nội dung trên mạng xã hội. Vì vậy, ngoài khung pháp lý, cần tăng cường giải pháp công nghệ (nhận diện nội dung, gỡ bỏ nhanh) và hợp tác với các nền tảng xuyên biên giới để bảo vệ quyền hiệu quả hơn.

Tóm lại, “ranh giới” không chỉ nằm ở việc có xin phép hay không, mà còn ở cách thức và mục đích sử dụng nội dung. Việc hiểu đúng và tuân thủ các nguyên tắc này là điều kiện tiên quyết để phát triển một thị trường thể thao lành mạnh và chuyên nghiệp.

Nhà báo Hữu Việt: Xin hỏi luật sư Nguyễn Thanh Hà đánh giá như thế nào về những hệ lụy dài hạn của vi phạm bản quyền đối với sự phát triển của thị trường thể thao, cũng như môi trường đầu tư và cạnh tranh lành mạnh?

Luật sư Nguyễn Thanh Hà: Vi phạm bản quyền trong lĩnh vực thể thao không chỉ là câu chuyện “mất doanh thu trước mắt”, mà về dài hạn có thể làm suy yếu toàn bộ hệ sinh thái của ngành.

Trước hết, hệ lụy rõ nhất là bào mòn nguồn thu cốt lõi của thể thao chuyên nghiệp. Trong mô hình hiện đại, các giải đấu lớn như FIFA World Cup hay các giải vô địch quốc gia như English Premier League đều dựa rất lớn vào doanh thu từ bản quyền truyền hình và khai thác nội dung số. Khi tình trạng phát sóng lậu, chia sẻ trái phép tràn lan, giá trị bản quyền bị giảm sút, kéo theo sự sụt giảm nguồn lực tái đầu tư cho đào tạo, tổ chức và nâng cao chất lượng giải đấu.

Thứ hai, vi phạm bản quyền làm suy giảm niềm tin của nhà đầu tư và đối tác thương mại. Các doanh nghiệp tài trợ, đài truyền hình hay nền tảng số chỉ sẵn sàng chi trả mức phí cao khi họ tin rằng quyền khai thác của mình được bảo vệ. Nếu thị trường tồn tại rủi ro xâm phạm phổ biến, họ sẽ:

  • Giảm mức đầu tư hoặc yêu cầu chiết khấu cao hơn;
  • Chuyển hướng sang thị trường khác có cơ chế bảo hộ tốt hơn.

Điều này trực tiếp ảnh hưởng đến khả năng thu hút vốn và chuyên nghiệp hóa ngành thể thao tại Việt Nam.

Thứ ba, về mặt cạnh tranh, vi phạm bản quyền tạo ra môi trường kinh doanh méo mó và thiếu công bằng. Những đơn vị tuân thủ pháp luật, bỏ chi phí lớn để mua bản quyền sẽ bị cạnh tranh không lành mạnh bởi các bên “ăn theo” nội dung mà không phải trả chi phí. Nếu tình trạng này kéo dài, nó có thể dẫn đến một hệ quả nguy hiểm: các chủ thể làm ăn nghiêm túc bị “loại khỏi cuộc chơi”, còn các hành vi vi phạm lại trở thành phổ biến.

Thứ tư, vi phạm bản quyền còn kìm hãm đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong thể thao. Khi nội dung dễ dàng bị sao chép và phân phối trái phép, các doanh nghiệp sẽ thiếu động lực đầu tư vào công nghệ phát sóng, nền tảng OTT hay các sản phẩm số phục vụ người hâm mộ, bởi rủi ro không thu hồi được vốn.

Cuối cùng, về tầm vĩ mô, tình trạng này ảnh hưởng đến hình ảnh thị trường và mức độ hội nhập quốc tế. Một quốc gia có mức độ bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ thấp sẽ khó tạo dựng niềm tin với các tổ chức quốc tế, các liên đoàn thể thao và các nhà khai thác bản quyền toàn cầu.

Tóm lại, vi phạm bản quyền trong thể thao không chỉ gây thiệt hại cho một vài chủ thể riêng lẻ mà còn làm suy yếu toàn bộ chuỗi giá trị – từ nhà tổ chức, vận động viên, nhà tài trợ đến người hâm mộ. Do đó, việc tăng cường thực thi quyền sở hữu trí tuệ không chỉ là yêu cầu pháp lý, mà còn là điều kiện tiên quyết để xây dựng một thị trường thể thao minh bạch, hấp dẫn đầu tư và phát triển bền vững.

 

Nhà báo Hữu Việt: Có thể thấy rõ, nếu tình trạng này kéo dài, không chỉ doanh nghiệp mà chính người hâm mộ cũng sẽ chịu ảnh hưởng. Xin các vị khách mời chia sẻ thêm quan điểm của mình?

Luật sư Nguyễn Thanh Hà: Ở góc độ người làm pháp lý, tôi cho rằng nhận định này là hoàn toàn xác đáng: nếu vi phạm bản quyền trong thể thao không được kiểm soát hiệu quả, thì chính người hâm mộ – những người tưởng như “được lợi” khi xem miễn phí – lại là đối tượng chịu thiệt hại trong dài hạn.

Trước hết, chất lượng nội dung và trải nghiệm xem sẽ suy giảm. Khi các đơn vị nắm giữ bản quyền không thu hồi được chi phí, họ buộc phải cắt giảm đầu tư vào hạ tầng phát sóng, công nghệ truyền dẫn, đội ngũ bình luận… Điều này dẫn đến việc người hâm mộ phải tiếp cận các nguồn phát kém ổn định, hình ảnh giật lag, thậm chí bị chèn quảng cáo độc hại hoặc nội dung không kiểm soát.

Thứ hai, nguy cơ mất quyền tiếp cận các giải đấu lớn một cách chính thống. Với các giải đấu quốc tế như FIFA World Cup hay các giải vô địch hàng đầu như English Premier League, nếu thị trường bị đánh giá là “rủi ro cao” về bản quyền, các đơn vị sở hữu quyền có thể hạn chế hoặc tăng giá rất cao khi cấp phép. Kết quả là người hâm mộ phải trả chi phí cao hơn, thậm chí không có kênh chính thống để theo dõi.

 

Thứ ba, quyền lợi của người hâm mộ không được bảo đảm. Khi sử dụng các nguồn phát lậu, người xem không được bảo vệ về mặt pháp lý và cũng không có cơ chế khiếu nại nếu chất lượng dịch vụ kém, bị lừa đảo hoặc bị xâm phạm dữ liệu cá nhân.

Thứ tư, về lâu dài, người hâm mộ sẽ mất đi những giá trị cộng đồng và văn hóa thể thao đích thực. Một thị trường thể thao lành mạnh không chỉ là nơi cung cấp nội dung, mà còn tạo ra các hoạt động gắn kết như sự kiện, tương tác với câu lạc bộ, sản phẩm chính hãng… Khi nguồn lực bị suy giảm do vi phạm bản quyền, những giá trị này cũng dần mai một.

 

Từ góc độ chính sách, điều quan trọng là phải tạo sự cân bằng giữa bảo vệ quyền và khả năng tiếp cận của công chúng: vừa tăng cường thực thi để ngăn chặn vi phạm, vừa khuyến khích các mô hình phân phối linh hoạt, giá hợp lý để người hâm mộ dễ dàng tiếp cận nội dung hợp pháp.

Tóm lại, bảo vệ bản quyền không phải là “bảo vệ doanh nghiệp” đơn thuần, mà là bảo vệ chính trải nghiệm, quyền lợi và tương lai của người hâm mộ thể thao.

 

Nhà báo Hữu Việt: Trong bài viết mới đây đăng trên Báo Nhân Dân, chuyên gia Trần Đăng Tuấn, nguyên Phó Tổng giám đốc Đài Truyền hình Việt Nam đã chỉa sẻ đến dòng xoáy tăng giá rất mạnh của bản quyền thế thao trong những năm gần đây do các đơn vị mới cần có “hàng độc” lôi kéo người xem. Và đó chính là hệ quả khiến tình trạng vi phạm bản quyền thể thao ngày càng tăng.

Đại diện cho người làm trong lĩnh vực luật pháp có thể chia sẻ thêm quan điểm về vấn đề này từ góc độ thực tiễn.

 

Luật sư Nguyễn Thanh Hà: Nhận định của Ông Trần Đăng Tuấn là rất sát với thực tiễn thị trường hiện nay. Từ góc độ pháp lý và doanh nghiệp, có thể nhìn nhận đây là một vòng xoáy hai chiều: giá bản quyền tăng cao thúc đẩy vi phạm, và chính tình trạng vi phạm phổ biến lại khiến chi phí bản quyền tiếp tục bị “đẩy lên” do rủi ro thị trường.

 

Ở góc độ pháp lý, việc các đơn vị cạnh tranh để sở hữu “hàng độc” – đặc biệt với những nội dung có sức hút lớn như FIFA World Cup hay English Premier League – là xu hướng tất yếu trong nền kinh tế thị trường. Tuy nhiên, khi giá bản quyền bị đẩy lên quá cao so với sức chịu đựng của thị trường, sẽ phát sinh hai hệ quả:

 

  • Một là áp lực thương mại hóa cực lớn, buộc đơn vị mua bản quyền phải tối đa hóa doanh thu bằng mọi cách;
  • Hai là khoảng cách giữa nhu cầu người xem và khả năng chi trả bị nới rộng, từ đó tạo “đất sống” cho các nền tảng phát lậu.

Trong bối cảnh đó, nếu cơ chế thực thi quyền SHTT chưa đủ mạnh, thì vi phạm gần như trở thành “lựa chọn dễ dàng” của một bộ phận người dùng. Điều này cho thấy, ngoài việc hoàn thiện chế tài, cần tăng cường công cụ thực thi nhanh trên môi trường số (gỡ bỏ nội dung vi phạm theo thời gian thực, phối hợp với nền tảng xuyên biên giới…).

 

Ở góc độ doanh nghiệp, bài toán không chỉ là “mua được bản quyền”, mà là khai thác hiệu quả trong một thị trường nhạy cảm về giá. Thực tế cho thấy:

 

  • Khi giá bản quyền tăng cao, doanh nghiệp buộc phải tăng giá dịch vụ hoặc siết chặt mô hình thu phí, điều này vô tình đẩy một phần người xem sang các nguồn miễn phí bất hợp pháp;
  • Trong khi đó, các đơn vị vi phạm lại không chịu chi phí đầu vào, nên có thể cung cấp nội dung “miễn phí”, tạo ra cạnh tranh không lành mạnh.

 

Từ thực tiễn này, nhiều doanh nghiệp đang phải điều chỉnh chiến lược theo hướng:

  • Đa dạng hóa nguồn thu (quảng cáo, tài trợ, nội dung giá trị gia tăng) thay vì chỉ phụ thuộc vào thuê bao;
  • Linh hoạt hóa mô hình phân phối (gói giá rẻ, xem theo trận, xem trên nhiều nền tảng);
  • Đồng thời đầu tư vào công nghệ bảo vệ bản quyền để giảm thất thoát.

 

Tuy nhiên, cần nhìn thẳng rằng: nếu không kiểm soát được vi phạm, thì mọi mô hình kinh doanh hợp pháp đều gặp giới hạn. Khi đó, doanh nghiệp hoặc không dám đầu tư lớn, hoặc buộc phải “co cụm”, và thị trường sẽ khó phát triển đúng tiềm năng.

 

Tóm lại, “dòng xoáy tăng giá bản quyền” và “gia tăng vi phạm” là hai mặt của cùng một vấn đề. Giải pháp không thể chỉ đến từ một phía, mà cần sự kết hợp của:

  • Nhà nước (tăng cường thực thi và hoàn thiện pháp luật);
  • Doanh nghiệp (đổi mới mô hình kinh doanh, tối ưu tiếp cận người dùng);
  • Và người tiêu dùng (nâng cao ý thức sử dụng nội dung hợp pháp).

Chỉ khi ba yếu tố này cùng vận hành, thị trường thể thao mới có thể phát triển lành mạnh và bền vững.

Nhà báo Hữu Việt: Từ góc độ người làm về luật, ông đánh giá những thách thức lớn nhất hiện

nay trong việc bảo vệ bản quyền thể thao là gì, đặc biệt trong bối cảnh vi phạm diễn ra trên các nền tảng số và có yếu tố xuyên biên giới?

Từ góc độ người làm pháp lý, có thể thấy việc bảo vệ bản quyền thể thao hiện nay đang đối mặt với những thách thức mang tính “cấu trúc”, đặc biệt khi vi phạm chuyển dịch mạnh sang môi trường số và mang yếu tố xuyên biên giới.

 

Thứ nhất, tốc độ và quy mô vi phạm vượt xa cơ chế thực thi truyền thống.

Các hành vi livestream lậu, chia sẻ lại nội dung các giải đấu lớn như FIFA World Cup hay English Premier League có thể diễn ra gần như đồng thời với thời điểm phát sóng chính thức, trên hàng trăm tài khoản và nền tảng khác nhau. Trong khi đó, quy trình xử lý vi phạm theo cách truyền thống (thông báo – xác minh – yêu cầu gỡ bỏ – xử phạt) thường chậm hơn rất nhiều so với vòng đời của nội dung vi phạm.

Thứ hai, tính ẩn danh và phân tán của chủ thể vi phạm.

Người vi phạm có thể sử dụng tài khoản ảo, máy chủ trung gian, hoặc các công cụ che giấu danh tính, khiến việc xác định chủ thể chịu trách nhiệm trở nên khó khăn. Ngay cả khi xác định được, việc thu thập chứng cứ số để đáp ứng tiêu chuẩn pháp lý cũng là một thách thức không nhỏ.

Thứ ba, yếu tố xuyên biên giới và sự phụ thuộc vào nền tảng trung gian.

Nhiều nội dung vi phạm được lưu trữ hoặc phát tán trên các nền tảng quốc tế. Điều này đặt ra bài toán về thẩm quyền và cơ chế phối hợp: cơ quan thực thi trong nước khó áp dụng trực tiếp các biện pháp cưỡng chế, mà phải thông qua quy trình hợp tác với các nền tảng như YouTube hay Facebook. Tuy nhiên, mỗi nền tảng lại có chính sách và mức độ hợp tác khác nhau, dẫn đến hiệu quả xử lý chưa đồng đều.

Thứ tư, khoảng cách giữa quy định pháp luật và thực tiễn công nghệ.

Mặc dù hệ thống pháp luật về sở hữu trí tuệ của Việt Nam đã tương đối đầy đủ, nhưng vẫn cần tiếp tục cập nhật để theo kịp các mô hình vi phạm mới (ví dụ: phát lại qua ứng dụng OTT lậu, chia sẻ qua nhóm kín, sử dụng AI để “lách” hệ thống nhận diện nội dung…). Nếu không theo kịp, pháp luật sẽ rơi vào tình trạng “chạy sau” công nghệ.

Thứ năm, nhận thức và hành vi của người dùng.

Một bộ phận người xem vẫn coi việc sử dụng nội dung lậu là “bình thường” do tính tiện lợi và miễn phí. Khi nhu cầu này còn lớn, thì các hành vi vi phạm sẽ luôn có “đất sống”, bất chấp nỗ lực xử lý từ phía cơ quan chức năng và doanh nghiệp.

 

Từ những thách thức trên, có thể thấy việc bảo vệ bản quyền thể thao trong bối cảnh hiện nay đòi hỏi cách tiếp cận đa chiều hơn: không chỉ hoàn thiện pháp luật, mà còn cần tăng cường công cụ công nghệ (nhận diện và gỡ bỏ theo thời gian thực), thiết lập cơ chế hợp tác hiệu quả với nền tảng xuyên biên giới, và nâng cao nhận thức người dùng. Đây là bài toán không chỉ của riêng Việt Nam mà là xu hướng chung trên toàn cầu.

Nhà báo Hữu Việt: Kinh tế thể thao là ngành công nghiệp bao gồm các hoạt động sản xuất, dịch vụ, kinh doanh liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến thể thao. Tại Việt Nam, đây là lĩnh vực tiềm năng với tốc độ tăng trưởng 8-15%/năm, dự báo đạt quy mô 8-10 tỷ USD vào năm 2030, đóng góp đáng kể vào GDP. Tuy nhiên, để phát triển ngành công nghiệp thể thao cần có chính sách đồng bộ và nhân lực chuyên môn, và quan trọng hơn cả là việc bảo vệ bản quyền thể thao. Trên thực tế, các đơn vị sở hữu và khai thác bản quyền thể thao đã có nhiều nỗ lực trong việc bảo vệ quyền lợi của mình. Vậy các khách mời có thể chia sẻ những giải pháp đã và đang triển khai để phát hiện, ngăn chặn và xử lý vi phạm bản quyền thể thao?

 

Luật sư Nguyễn Thanh Hà: Từ thực tiễn hành nghề và quan sát thị trường, có thể thấy các đơn vị sở hữu và khai thác bản quyền thể thao tại Việt Nam đã chuyển từ cách tiếp cận “phản ứng” sang chủ động phòng ngừa và kiểm soát vi phạm với nhiều lớp giải pháp đồng thời:

 

Thứ nhất, ứng dụng công nghệ để phát hiện và gỡ bỏ nhanh nội dung vi phạm.

Các doanh nghiệp hiện nay đều triển khai hệ thống nhận diện nội dung số (content ID, watermark, fingerprinting) để theo dõi các tín hiệu phát sóng. Khi phát hiện vi phạm trên các nền tảng như YouTube hay Facebook, họ có thể gửi yêu cầu gỡ bỏ gần như theo thời gian thực. Một số đơn vị còn áp dụng watermark động (gắn dấu nhận diện riêng cho từng thuê bao) để truy vết nguồn phát tán.

Thứ hai, thiết lập quy trình pháp lý và thực thi chuyên nghiệp.

Các chủ thể quyền thường xây dựng đội ngũ chuyên trách hoặc hợp tác với các công ty luật để:

  • Thu thập, lưu trữ chứng cứ số đúng chuẩn pháp lý;
  • Gửi cảnh báo, yêu cầu chấm dứt vi phạm;
  • Phối hợp với cơ quan chức năng để xử phạt hành chính hoặc khởi kiện khi cần thiết.

Việc này giúp tăng tính răn đe, đặc biệt với các vi phạm có tính thương mại.

Thứ ba, hợp tác với cơ quan quản lý và nền tảng trung gian.

Một xu hướng rõ rệt là tăng cường phối hợp ba bên: doanh nghiệp – cơ quan nhà nước – nền tảng công nghệ. Thông qua các cơ chế hợp tác, việc chặn truy cập, gỡ bỏ nội dung hoặc xử lý tài khoản vi phạm được thực hiện nhanh và hiệu quả hơn, nhất là với các vi phạm liên quan đến các giải đấu lớn như FIFA World Cup hay English Premier League.

Thứ tư, đa dạng hóa mô hình kinh doanh để “giảm động cơ vi phạm”.

Một số đơn vị đã điều chỉnh chiến lược theo hướng:

  • Cung cấp gói dịch vụ linh hoạt (giá rẻ, xem theo trận, đa nền tảng);
  • Kết hợp quảng cáo, tài trợ để giảm chi phí cho người dùng cuối;
  • Nâng cao chất lượng trải nghiệm (hình ảnh, bình luận, tiện ích số) để người xem “tự nguyện” chuyển sang sử dụng dịch vụ hợp pháp.

Đây là giải pháp mang tính thị trường, giúp thu hẹp “khoảng trống” mà các nguồn phát lậu đang khai thác.

Thứ năm, nâng cao nhận thức và truyền thông tới người dùng.

Bên cạnh biện pháp kỹ thuật và pháp lý, nhiều chiến dịch truyền thông đã được triển khai nhằm thay đổi thói quen tiêu dùng nội dung. Thông điệp cốt lõi là: sử dụng nội dung hợp pháp không chỉ là tuân thủ pháp luật mà còn góp phần duy trì và phát triển hệ sinh thái thể thao.

 

Thứ sáu, thúc đẩy hoàn thiện khung pháp lý và cơ chế xử lý nhanh.

Từ góc độ luật, các doanh nghiệp cũng tích cực kiến nghị:

  • Cơ chế “notice and takedown” hiệu quả hơn;
  • Quy trình rút gọn đối với vi phạm trên môi trường số;
  • Tăng chế tài đối với hành vi vi phạm có tổ chức, quy mô lớn.

 

Tuy nhiên, cần nhìn nhận thẳng thắn rằng: dù đã có nhiều nỗ lực, cuộc “chạy đua” giữa bảo vệ bản quyền và hành vi vi phạm vẫn rất gay gắt. Do đó, hiệu quả cuối cùng phụ thuộc vào sự phối hợp đồng bộ giữa công nghệ, pháp lý và thị trường. Chỉ khi các giải pháp này vận hành cùng lúc, việc bảo vệ bản quyền thể thao mới đạt được tính bền vững.

Nhà báo Hữu Việt: Một điểm đáng chú ý là hệ thống pháp luật về sở hữu trí tuệ của Việt Nam đang từng bước được hoàn thiện, trong đó có những quy định mới nhằm tăng cường xử lý vi phạm trên môi trường số.

Xin hỏi khách mời, những thay đổi trong hành lang pháp lý thời gian gần đây đã hỗ trợ như thế nào trong việc bảo vệ bản quyền thể thao?

 

Luật sư Nguyễn Thanh Hà:

Trong những năm gần đây, hệ thống pháp luật về sở hữu trí tuệ của Việt Nam đã có những bước hoàn thiện đáng kể, đặc biệt là để thích ứng với môi trường số. Từ góc độ thực tiễn, các thay đổi này đã tạo thêm công cụ và cơ chế hiệu quả hơn cho việc bảo vệ bản quyền thể thao.

Thứ nhất, hoàn thiện khung pháp lý về quyền tác giả và quyền liên quan trên môi trường số.

Việc sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ 2022 đã bổ sung nhiều quy định quan trọng liên quan đến quyền của chủ thể trong không gian mạng, bao gồm việc làm rõ trách nhiệm của các bên trung gian và mở rộng phạm vi bảo hộ đối với nội dung số. Điều này giúp các đơn vị nắm giữ bản quyền thể thao có cơ sở pháp lý rõ ràng hơn để yêu cầu bảo vệ quyền lợi.

Thứ hai, tăng cường cơ chế “notice and takedown” (thông báo và gỡ bỏ).

Pháp luật đã tiệm cận hơn với thông lệ quốc tế khi cho phép chủ thể quyền gửi yêu cầu đến các nền tảng để gỡ bỏ nội dung vi phạm. Trên thực tế, cơ chế này giúp rút ngắn đáng kể thời gian xử lý các vi phạm phát sinh trên các nền tảng như YouTube hay Facebook, đặc biệt đối với các nội dung phát sóng trực tiếp có “vòng đời ngắn”.

 

Thứ ba, quy định rõ hơn trách nhiệm của nền tảng trung gian.

Các quy định mới đã từng bước xác lập nghĩa vụ của các nhà cung cấp dịch vụ trung gian trong việc phối hợp xử lý vi phạm, thay vì chỉ đóng vai trò “trung lập”. Đây là điểm rất quan trọng trong bối cảnh phần lớn hành vi xâm phạm bản quyền thể thao hiện nay diễn ra trên các nền tảng xuyên biên giới.

Thứ tư, tăng cường chế tài và khả năng thực thi.

Hệ thống pháp luật, bao gồm Bộ luật Hình sự 2015 và các nghị định xử phạt hành chính, đã có xu hướng nâng mức xử phạt và mở rộng phạm vi áp dụng đối với hành vi xâm phạm quyền tác giả, đặc biệt là các hành vi có tính thương mại trên môi trường số. Điều này góp phần nâng cao tính răn đe.

Thứ năm, tạo điều kiện cho việc thu thập và sử dụng chứng cứ điện tử.

Một điểm tiến bộ là pháp luật ngày càng thừa nhận và hướng dẫn cụ thể hơn về giá trị pháp lý của chứng cứ số. Đây là yếu tố then chốt trong các vụ việc liên quan đến livestream lậu hoặc phân phối nội dung trái phép.

 

Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận rằng hành lang pháp lý dù đã cải thiện nhưng vẫn cần tiếp tục hoàn thiện và quan trọng hơn là nâng cao hiệu quả thực thi. Trong lĩnh vực thể thao – nơi giá trị bản quyền gắn với thời gian thực – thì tốc độ xử lý vi phạm đôi khi còn quan trọng không kém bản thân quy định pháp luật.

Tóm lại, những thay đổi pháp lý gần đây đã tạo nền tảng vững chắc hơn cho việc bảo vệ bản quyền thể thao, nhưng để phát huy tối đa hiệu quả, cần tiếp tục đồng bộ với công nghệ, nâng cao năng lực thực thi và tăng cường hợp tác với các nền tảng số xuyên biên giới.

 

Nhà báo Hữu Việt:  Để xây dựng một thị trường thể thao lành mạnh, tôn trọng bản quyền, rõ ràng cần có những giải pháp mang tính căn cơ và sự phối hợp đồng bộ giữa các bên.

Xin được hỏi khách mời, chúng ta cần làm gì để nâng cao nhận thức của người xem, để việc tôn trọng bản quyền trở thành một thói quen trong xã hội?

 

Luật sư Nguyễn Thanh Hà: Đây là một câu hỏi mang tính “gốc rễ”. Thực tiễn cho thấy, nếu chỉ dựa vào chế tài thì rất khó tạo ra sự thay đổi bền vững; điều quan trọng là phải chuyển hóa nhận thức thành thói quen tiêu dùng hợp pháp. Từ góc độ pháp lý và thị trường, có thể triển khai đồng bộ một số nhóm giải pháp sau:

Thứ nhất, truyền thông đúng và trúng – biến câu chuyện bản quyền thành câu chuyện quyền lợi của chính người xem.

Thay vì chỉ nhấn mạnh “vi phạm là sai”, cần làm rõ rằng việc sử dụng nội dung hợp pháp giúp người hâm mộ được hưởng chất lượng ổn định, an toàn dữ liệu, dịch vụ tốt hơn và góp phần duy trì các giải đấu mà họ yêu thích như FIFA World Cup hay English Premier League. Khi người xem thấy lợi ích trực tiếp, họ sẽ có động lực thay đổi hành vi.

Thứ hai, đưa giáo dục về sở hữu trí tuệ vào sớm và liên tục.

Nhận thức cần được hình thành từ nhà trường, không chỉ ở bậc đại học mà cả phổ thông, thông qua các nội dung gần gũi như âm nhạc, phim ảnh, thể thao. Khi coi việc tôn trọng bản quyền là một chuẩn mực văn hóa, hành vi vi phạm sẽ dần bị “tự đào thải”.

Thứ ba, tạo điều kiện để người dùng “dễ dàng làm đúng”.

Một thực tế là người dùng thường chọn giải pháp tiện lợi nhất. Do đó, các doanh nghiệp cần cung cấp:

  • Gói dịch vụ linh hoạt, giá hợp lý;
  • Trải nghiệm tốt hơn rõ rệt so với nguồn lậu;
  • Khả năng tiếp cận đa nền tảng, dễ sử dụng.
  • Khi nội dung hợp pháp trở nên dễ tiếp cận hơn nội dung vi phạm, thói quen tiêu dùng sẽ tự nhiên dịch chuyển.

Thứ tư, minh bạch và cá nhân hóa thông điệp cảnh báo.

Các nền tảng như YouTube hay Facebook có thể hiển thị cảnh báo rõ ràng khi người dùng tiếp cận nội dung vi phạm, thậm chí giải thích ngắn gọn về hậu quả pháp lý và rủi ro (mã độc, lừa đảo…). Việc này giúp người dùng “nhận diện rủi ro” ngay tại thời điểm ra quyết định.

Thứ năm, kết hợp giữa “cây gậy và củ cà rốt”.

Bên cạnh truyền thông, vẫn cần duy trì xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm có tính phổ biến hoặc kinh doanh, để tạo hiệu ứng răn đe. Song song, có thể khuyến khích người dùng chuyển đổi sang nền tảng hợp pháp thông qua ưu đãi, dùng thử miễn phí, hoặc các chương trình dành riêng cho người hâm mộ.

Thứ sáu, huy động vai trò của người nổi tiếng và cộng đồng thể thao.

Vận động viên, câu lạc bộ, bình luận viên – những người có ảnh hưởng trực tiếp đến người hâm mộ – có thể lan tỏa thông điệp tôn trọng bản quyền một cách tự nhiên và thuyết phục hơn bất kỳ quy định nào.

Tóm lại, để việc tôn trọng bản quyền trở thành thói quen xã hội, cần một cách tiếp cận tổng thể: giáo dục – tạo thuận lợi – truyền thông – và thực thi. Khi người xem không chỉ “biết đúng” mà còn “muốn làm đúng” và “dễ làm đúng”, thị trường thể thao mới có thể phát triển lành mạnh và bền vững.

Nhà báo Hữu Việt: Rõ ràng việc bảo vệ bản quyền thể thao rất quan trọng trong thúc đẩy kinh tế thể thao, giúp bảo vệ các thương hiệu thể thao, bản quyền truyền hình, và khuyến khích đầu tư vào nghiên cứu và phát triển trong lĩnh vực này.

Để hưởng ứng Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới năm nay với chủ đề là “Sở hữu trí tuệ và Thể thao: Sẵn sàng – Bắt đầu – Đổi mới”, xin mời khách mời cùng đưa ra thông điệp của mình.

Luật sư Nguyễn Thanh Hà: Hưởng ứng thông điệp của World Intellectual Property Organization với chủ đề “Sở hữu trí tuệ và Thể thao: Sẵn sàng – Bắt đầu – Đổi mới”, từ góc độ pháp lý và thực tiễn thị trường, tôi xin chia sẻ một thông điệp ngắn gọn:

“Sẵn sàng” – là sẵn sàng về nhận thức và thể chế.

Chúng ta cần nhìn nhận sở hữu trí tuệ không phải là rào cản, mà là nền tảng để bảo vệ giá trị của thể thao. Một thị trường tôn trọng bản quyền sẽ tạo niềm tin cho nhà đầu tư, doanh nghiệp và cả người hâm mộ.

“Bắt đầu” – là bắt đầu từ những hành động cụ thể, dù nhỏ.

Mỗi cá nhân lựa chọn xem nội dung hợp pháp, mỗi doanh nghiệp tuân thủ quy định, mỗi cơ quan thực thi xử lý nghiêm vi phạm – tất cả đều góp phần tạo nên một hệ sinh thái lành mạnh. Việc thay đổi thói quen tiêu dùng nội dung chính là điểm khởi đầu quan trọng nhất.

“Đổi mới” – là động lực để thể thao phát triển bền vững.

Khi quyền sở hữu trí tuệ được bảo vệ hiệu quả, các chủ thể sẽ mạnh dạn đầu tư vào công nghệ phát sóng, nền tảng số, đào tạo vận động viên và các sản phẩm sáng tạo mới. Đây chính là chìa khóa để nâng tầm ngành công nghiệp thể thao Việt Nam trong bối cảnh hội nhập.

Thông điệp cốt lõi:

Bảo vệ bản quyền thể thao không chỉ là bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp, mà là bảo vệ tương lai của cả một ngành công nghiệp – nơi người hâm mộ, nhà đầu tư và xã hội cùng được hưởng lợi.

 

 

    Gặp Luật Sư Sở Hữu Trí Tuệ Để Được Tư Vấn

    Bảo hộ Thương hiệu - Sáng chế Kiểu dáng - Nhượng quyền - Xử lý vi phạm

    Bài viết cùng chủ đề:

    Bảo vệ quyền liên quan của nghệ sĩ biểu diễn và thực thi bản quyền âm nhạc số tại Việt Nam
    494 lượt xem 16/08/2026

    Nhận lời mời của NSND Thanh Hoa chủ tịch APPA – Hội Bảo vệ quyền của nghệ sĩ biểu diễn âm nhạc Việt Nam (Association for Protection of Performing Artists), luật sư Thanh Hà đã có phần thuyết trình cùng anh chị em nghệ sỹ về các vấn đề bảo vệ bản quyền nói chung...

    Sblaw và Tạp chí Thương hiệu và Pháp luật hợp tác thúc đẩy bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ cho doanh nghiệp
    515 lượt xem 31/07/2026

    [Hà Nội, Ngày 30 Tháng 07 Năm 2026] – Sáng nay, tại văn phòng Tạp chí Thương hiệu và pháp luật đã diễn ra buổi thăm và làm việc quan trọng giữa Luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch SBLAW, và Tổng biên tập Khổng Nhung thuộc Tạp chí thương hiệu và phap luật. Cuộc gặp...

    SB LAW KÝ THỎA THUẬN HỢP TÁC CÙNG TRUNG TÂM QUYỀN VÀ GIẢI PHÁP TÀI SẢN SỐ: NÂNG TẦM BẢO HỘ SỞ HỮU TRÍ TUỆ TRONG KỶ NGUYÊN SỐ
    700 lượt xem 10/07/2026

    Ngày 09/7/2026, tại Hà Nội, Trung tâm Quyền và Giải pháp Tài sản số (RDAS) đã phối hợp cùng Trung tâm Nội dung số và Truyền thông VNA (TTXVN), Tạp chí Sở hữu trí tuệ & Sáng tạo và TOP Media tổ chức thành công Lễ ra mắt Hạ tầng số RDAS – Hạ tầng...

    Hình thành văn hóa “mở nhạc trả tiền”
    678 lượt xem 08/07/2026

    Trong bài báo Hình thành văn hóa “mở nhạc trả tiền” trên báo Xây dựng ngày 8/7/2026 có trích dẫn ý kiến của luật sư Nguyễn Thanh Hà, chủ tịch SBLAW. Chúng tôi trân trọng giới thiệu nội dung bài báo: Từ 1/7, mức tiền bản quyền âm nhạc tại quán cà phê, nhà hàng…...

    Luật sư Nguyễn Thanh Hà (Chủ tịch SBLAW) tham dự lễ ra mắt LECOCE: Bước tiến mới trong bảo vệ tài sản trí tuệ số
    423 lượt xem 08/07/2026

    Vào ngày mai, ngày 9 tháng 7 năm 2026, sự kiện ra mắt LECOCE – Hạ tầng công nghệ quản trị quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số sẽ chính thức được diễn ra. Đây là một trong những sự kiện công nghệ – pháp lý được mong đợi nhất năm, hứa hẹn...

    Quyền của người sáng tạo, hành trình đòi lại công bằng trong kỷ nguyên số
    373 lượt xem 07/07/2026

    Trong tọa đàm của Thông tấn xã Việt Nam với chủ đề Quyền của người sáng tạo, hành trình đòi lại công bằng trong kỷ nguyên số, luật sư Nguyễn Thanh Hà, chủ tịch SBLAW đã có phần trao đổi về những nội dung sau: Câu hỏi: Vì sao nhiều vụ xâm phạm rất rõ...

    Luật sư Nguyễn Thanh Hà tham gia tọa đàm Quyền của người sáng tạo
    292 lượt xem 07/07/2026

    Nhận lời mời của Ban tổ chức, vào lúc 15h ngày 7 tháng 7 năm 2026, luật sư Nguyễn Thanh Hà, chủ tịch SBLAW đã tham gia tòa đàm Quyền của người sáng tạo, sau đây là nội dung chương trình. Cùng tham gia tọa đàm có: Bà Lê Thị Minh Hằng – Giám đốc...

    Gặp gỡ Trưởng phòng Sáng chế SBLAW – Người đứng sau hàng trăm văn bằng bảo hộ thành công
    754 lượt xem 05/07/2026

    Trong bối cảnh nền kinh tế tri thức phát triển mạnh mẽ, việc bảo hộ tài sản trí tuệ không chỉ là tấm khiên pháp lý mà còn là đòn bẩy cốt lõi để doanh nghiệp bảo vệ thành quả đầu tư. Để hiện thực hóa điều đó, vai trò của những chuyên gia sở...

    Xây dựng văn hóa tôn trọng quyền tác giả
    287 lượt xem 05/07/2026

    Kết luận số 51-KL/TW do Bộ Chính trị ban hành ngày 17-6-2026 về đẩy mạnh công tác sở hữu trí tuệ (SHTT) phục vụ phát triển kinh tế – xã hội trong tình hình mới đã xác định tài sản trí tuệ là động lực then chốt, đồng thời yêu cầu xây dựng văn hóa...

    BẢN TIN SỞ HỮU TRÍ TUỆ – TUẦN 4 THÁNG 6 NĂM 2026
    383 lượt xem 30/06/2026

    Cập Nhật Thông Tư 08/2026/TT-BVHTTDL: 4 Điểm Mới Đột Phá Về Đăng Ký Bản Quyền Và Kiểm Soát AI: Sự bùng nổ của công nghệ, đặc biệt là Trí tuệ nhân tạo (AI), đang đặt ra những bài toán hoàn toàn mới cho hệ thống pháp luật Sở hữu trí tuệ tại Việt Nam. Để...

    Chiến Lược Sở Hữu Trí Tuệ: “Bệ Phóng” Nâng Tầm Thương Hiệu Việt Trên Trường Quốc Tế
    305 lượt xem 25/06/2026

    Trong nền kinh tế toàn cầu và kỷ nguyên số năm 2026, giá trị lớn nhất của một doanh nghiệp không còn nằm ở nhà xưởng, máy móc hay các tài sản vật chất mà ngày càng dịch chuyển mạnh mẽ sang thương hiệu, công nghệ, dữ liệu và các tài sản vô hình. Thương...

    Ấn tượng chương trình “Báo chí đồng hành cùng nghệ nhân, doanh nhân, doanh nghiệp trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”
    285 lượt xem 25/06/2026

    (THPL) – Chiều ngày 20/06/2026, tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia, Hội nghệ nhân và Thương hiệu Việt Nam và Hội Mỹ nghệ Kim hoàn đá quý Việt Nam phối hợp cùng Tạp chí điện tử Thương hiệu và Pháp luật tổ chức chương trình Kỷ niệm 101 năm Ngày báo chí Cách mạng...

    Mất Tài Sản Vô Hình: Mất Thương Hiệu, Mất Cả Thị Trường?
    353 lượt xem 22/06/2026

    Trong nền kinh tế số, tài sản của doanh nghiệp không còn bó hẹp ở nhà xưởng, máy móc hay trang thiết bị hữu hình. Giá trị cốt lõi giúp doanh nghiệp đứng vững và bứt phá trên thị trường phần lớn nằm ở các tài sản vô hình như thương hiệu, sáng chế, kiểu...

    Luật sư Nguyễn Thanh Hà tham gia Tọa đàm Doanh nghiệp và Tài sản vô hình
    336 lượt xem 17/06/2026

    Luật sư Nguyễn Thanh Hà tham gia Tọa đàm “Doanh nghiệp và Tài sản vô hình” tại trường quay TTXVN Luật sư Nguyễn Thanh Hà – Chủ tịch Công ty Luật SBLAW, thuộc Đoàn Luật sư Thành phố Hà Nội – đã chính thức nhận lời mời tham gia chương trình Tọa đàm cấp cao...

    Luật Sư Nguyễn Thanh Hà (Chủ Tịch SBLAW) Tham Dự Tọa Đàm: “Xây Dựng Thương Hiệu Doanh Nghiệp: Từ Tài Sản Vô Hình Đến Năng Lực Cạnh Tranh Quốc Gia”
    417 lượt xem 12/06/2026

    Vào ngày 20 tháng 06 năm 2026 tới đây, tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia, Tạp chí Thương hiệu và Pháp luâtj sẽ chính thức tổ chức buổi tọa đàm cấp cao với chủ đề: “Xây dựng thương hiệu doanh nghiệp: Từ tài sản vô hình đến năng lực cạnh tranh quốc gia”. Đây...

    Luật Sư Nguyễn Thanh Hà – Chuyên Gia Sở Hữu Trí Tuệ Hàng Đầu Và Người Bảo Vệ Tài Sản Doanh Nghiệp
    370 lượt xem 12/06/2026

    Trong nền kinh tế tri thức và hội nhập toàn cầu, tài sản trí tuệ (nhãn hiệu, sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, bản quyền) đã trở thành cốt lõi sống còn của mọi doanh nghiệp. Tuy nhiên, đi kèm với đó là làn sóng tranh chấp, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ (SHTT)...

    0904.340.664