
Trong nền kinh tế toàn cầu và kỷ nguyên số năm 2026, giá trị lớn nhất của một doanh nghiệp không còn nằm ở nhà xưởng, máy móc hay các tài sản vật chất mà ngày càng dịch chuyển mạnh mẽ sang thương hiệu, công nghệ, dữ liệu và các tài sản vô hình. Thương hiệu không đơn thuần là công cụ marketing mà đã trở thành tài sản chiến lược gắn liền với năng lực cạnh tranh cốt lõi của doanh nghiệp.
Tại Tọa đàm “Xây dựng thương hiệu doanh nghiệp: Từ tài sản vô hình đến năng lực cạnh tranh quốc gia” tổ chức ngày 20/06/2026 tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia , Luật sư Nguyễn Thanh Hà – Chủ tịch Công ty Luật SBLAW đã có những chia sẻ pháp lý chuyên sâu về tầm quan trọng của Sở hữu trí tuệ (SHTT) trong việc bảo vệ và định vị thương hiệu Việt khi bước ra biển lớn.
1. Bài Học Đắt Giá Từ Việc “Chậm Chân” Bảo Hộ Thương Hiệu Quốc Tế
Vấn đề: Nhiều doanh nghiệp sở hữu sản phẩm chất lượng tốt, đầu tư rất nhiều công sức và chi phí để phát triển thị trường nội địa nhưng khi xuất khẩu ra nước ngoài mới ngỡ ngàng phát hiện nhãn hiệu của mình đã bị chủ thể khác đăng ký trước. Việc đòi lại quyền lợi gặp muôn vàn khó khăn, thậm chí phải chấp nhận mất thương hiệu hoặc đổi tên gọi.
Theo Luật sư Nguyễn Thanh Hà, thực trạng này bắt nguồn từ 3 nguyên nhân cốt lõi:
-
Tư duy “Bảo hộ khi cần”: Doanh nghiệp quá tập trung vào sản xuất, bán hàng mà chưa coi quyền SHTT là một phần trong chiến lược kinh doanh ngay từ đầu. Nhiều đơn vị chỉ đăng ký khi phát sinh tranh chấp hoặc sát ngày xuất khẩu, lúc đó thường đã quá muộn.
-
Chưa hiểu đúng về Nguyên tắc “Nộp đơn đầu tiên” (First-to-file): Phần lớn các quốc gia áp dụng nguyên tắc này. Quyền đối với nhãn hiệu được xác lập cho người nộp đơn sớm nhất, không phụ thuộc vào việc ai là người nghiên cứu hay sử dụng trước.
-
Lầm tưởng về phạm vi bảo hộ: Nhiều doanh nghiệp nghĩ rằng chỉ cần đăng ký nhãn hiệu tại Cục SHTT Việt Nam là đủ. Tuy nhiên, quyền SHTT có tính lãnh thổ. Văn bằng bảo hộ tại Việt Nam hoàn toàn không có hiệu lực pháp lý tại Mỹ, Châu Âu, Trung Quốc hay các nước khác.
Giải pháp từ Chuyên gia: Doanh nghiệp phải thay đổi tư duy từ “bảo hộ khi cần” sang “bảo hộ trước khi mở rộng kinh doanh”. Ngay khi xây dựng thương hiệu, cần tiến hành tra cứu và nộp đơn đăng ký quốc tế tại các thị trường xuất khẩu trọng điểm thông qua Hệ thống Madrid hoặc nộp trực tiếp tại từng quốc gia.
2. Sở Hữu Trí Tuệ Là “Hạ Tầng Mềm” Để Phát Triển Công Nghiệp Văn Hóa
Nhận định về cơ hội từ các chính sách thúc đẩy ngành công nghiệp văn hóa và công nghiệp sáng tạo (như ngành thủ công mỹ nghệ, nghệ thuật, nội dung số…), Luật sư Nguyễn Thanh Hà khẳng định SHTT chính là nền móng cốt lõi.
Muốn phát triển công nghiệp văn hóa thành ngành kinh tế mũi nhọn, Việt Nam cần hoàn thiện hệ sinh thái trên hai phương diện:
-
Thể chế bảo vệ tài sản trí tuệ: Công nghiệp văn hóa chỉ phát triển khi người sáng tạo được bảo vệ quyền lợi và hưởng thành quả xứng đáng. Nếu tình trạng vi phạm bản quyền, sao chép nội dung, phát tán trái phép trên môi trường số vẫn diễn ra phổ biến thì sẽ triệt tiêu động lực sáng tạo và đầu tư.
-
Khung pháp lý bắt kịp công nghệ số: Luật pháp cần liên tục cập nhật để điều chỉnh các vấn đề phát sinh từ nền tảng xuyên biên giới, Trí tuệ nhân tạo (AI), nội dung số; đảm bảo sự cân bằng giữa bảo vệ chủ thể và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
3. Biến Câu Chuyện Cá Nhân Của Nghệ Nhân Thành Tài Sản Thương Hiệu
Trong lĩnh vực văn hóa và sản phẩm truyền thống, nghệ nhân đóng vai trò là “đại sứ thương hiệu”. Câu chuyện về cuộc đời, bí quyết nghề nghiệp và triết lý sáng tạo của họ thường mang sức hút lớn hơn cả bản thân sản phẩm.
Để chuyển hóa câu chuyện cá nhân thành một tài sản thương hiệu bền vững, Luật sư Nguyễn Thanh Hà khuyến nghị:
-
Pháp lý hóa câu chuyện văn hóa: Không chỉ dừng lại ở việc kể chuyện truyền miệng, câu chuyện đó cần được chuyển hóa và đóng gói thành các tài sản được pháp luật thừa nhận như nhãn hiệu chứng nhận, chỉ dẫn địa lý, hình ảnh nhận diện thương hiệu độc quyền.
-
Ứng dụng công nghệ số: Đẩy mạnh truyền thông qua video, phim tài liệu ngắn trên mạng xã hội để tiếp cận giới trẻ và thị trường quốc tế. Khi danh tiếng cá nhân được định vị rõ ràng và bảo hộ chặt chẽ, đó sẽ là đòn bẩy nâng cao giá trị kinh tế cho sản phẩm làng nghề.
4. Giải Pháp Tổng Thể Nâng Tầm Thương Hiệu Doanh Nghiệp Việt
Để nâng tầm vị thế bền vững trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu gay gắt hiện nay, Luật sư Nguyễn Thanh Hà đề xuất giải pháp kiềng ba chân cho các doanh nghiệp Việt:
| Trụ cột chiến lược | Hành động cụ thể của doanh nghiệp |
| 1. Chất lượng & Đổi mới |
Đầu tư nghiêm túc vào R&D và chất lượng sản phẩm thực tế vì trong thời đại số, mọi thông tin đều minh bạch và lan truyền rất nhanh. |
| 2. Bảo hộ pháp lý |
Thực hiện đăng ký nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp, sáng chế song song với chiến lược khảo sát phát triển thị trường. |
| 3. Quản trị số |
Tận dụng thương mại điện tử và các nền tảng số để tiếp cận thị trường toàn cầu với chi phí tối ưu, đồng thời xây dựng năng lực quản trị thương hiệu trên môi trường số. |
Lời kết: Một doanh nghiệp muốn phát triển bền vững thì chiến lược sở hữu trí tuệ phải là một phần không thể tách rời của chiến lược kinh doanh. Chỉ khi thương hiệu được bảo hộ đầy đủ về mặt pháp lý, doanh nghiệp mới có thể yên tâm đầu tư, bứt phá và khai thác tối đa giá trị của tài sản vô hình này.


