Cập Nhật Thông Tư 08/2026/TT-BVHTTDL: 4 Điểm Mới Đột Phá Về Đăng Ký Bản Quyền Và Kiểm Soát AI:
Sự bùng nổ của công nghệ, đặc biệt là Trí tuệ nhân tạo (AI), đang đặt ra những bài toán hoàn toàn mới cho hệ thống pháp luật Sở hữu trí tuệ tại Việt Nam. Để bắt kịp xu hướng toàn cầu và siết chặt quản lý hoạt động sáng tạo, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã chính thức ban hành Thông tư số 08/2026/TT-BVHTTDL quy định về hệ thống biểu mẫu mới trong đăng ký quyền tác giả và quyền liên quan.
Hãy cùng SBLAW điểm qua 4 cải cách mang tính bước ngoặt mà mọi tác giả và doanh nghiệp bắt buộc phải lưu ý khi thiết lập hồ sơ bảo hộ bản quyền kể từ năm 2026.
1. Bối Cảnh Phát Hành & Hiệu Lực Thi Hành
-
Ngày hiệu lực: Thông tư số 08/2026/TT-BVHTTDL chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 22 tháng 04 năm 2026, thay thế hoàn toàn cho Thông tư số 08/2023/TT-BVHTTDL trước đây.
-
Tính bắt buộc: Toàn bộ các hồ sơ nộp lên cơ quan quản lý nhà nước từ mốc thời gian này bắt buộc phải áp dụng nghiêm ngặt hệ thống biểu mẫu mới.
-
Quy định chuyển tiếp: Các mẫu đơn cũ theo Thông tư 08/2023/TT-BVHTTDL chỉ được chấp nhận xử lý nếu đã được nộp cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền trước ngày 22/04/2026.
2. 4 Điểm Mới Cốt Lõi Người Nộp Đơn Cần Biết
Điểm mới 1: Tách biệt và chuyên biệt hóa hệ thống 14 mẫu tờ khai
Để khắc phục tình trạng sử dụng mẫu đơn gộp chung gây khó khăn trong công tác tiếp nhận và phân loại dữ liệu của Thông tư cũ (vốn chỉ có 09 mẫu tờ khai sơ sài) , Thông tư 08/2026/TT-BVHTTDL đã thiết kế tách biệt thành 14 mẫu tờ khai riêng biệt (chi tiết tại Phụ lục I).
Đáng chú ý, Thông tư mới đã bổ sung các biểu mẫu chuyên biệt cho các thủ tục phát sinh sau khi cấp bằng bao gồm:
-
Mẫu số 10 và 11: Tờ khai đề nghị cấp lại Giấy chứng nhận.
-
Mẫu số 12 và 13: Tờ khai đề nghị cấp đổi Giấy chứng nhận.
-
Mẫu số 14: Tờ khai đề nghị hủy bỏ hiệu lực Giấy chứng nhận.
Điểm mới 2: Minh bạch hóa việc sử dụng Trí tuệ nhân tạo (AI)
Đây là bước cải cách đột phá nhất nhằm trực tiếp kiểm soát làn sóng công nghệ tạo sinh toàn cầu. Thông tư ban hành 02 phụ lục riêng biệt, bắt buộc người nộp đơn phải kê khai chi tiết nếu tác phẩm có sự can thiệp của AI , bao gồm:
-
Bản mô tả và cam đoan về việc sử dụng hệ thống AI hỗ trợ trong quá trình sáng tạo tác phẩm.
-
Bản mô tả và cam đoan về việc sử dụng AI trong định hình/thực hiện quyền liên quan.
Các thông tin kỹ thuật bắt buộc phải kê khai: 1. Tên chính xác của hệ thống AI đã sử dụng và công đoạn cụ thể có sự can thiệp của công nghệ. 2. Tính chất sử dụng (AI đóng vai trò hỗ trợ, tạo sinh hay gợi ý…) và chi tiết các câu lệnh (prompts) đã thiết lập để điều khiển hệ thống AI đó. 3. Phân định rạch ròi bằng ranh giới định lượng: Nội dung nào do chính con người sáng tạo và nội dung nào hoàn toàn do AI tạo ra.
Lưu ý: Tác giả phải cam đoan việc dùng AI không làm thay thế vai trò sáng tạo trực tiếp của con người, và phải chịu hoàn toàn mọi trách nhiệm pháp lý nếu xảy ra tranh chấp phát sinh từ nội dung do AI tạo ra.
Điểm mới 3: Siết chặt và chi tiết hóa nội dung 04 bản cam đoan của tác giả
Thay vì tích hợp lời cam đoan ngắn gọn, lỏng lẻo trong tờ khai như trước đây , Thông tư mới siết chặt nội dung cam đoan của tác giả/đồng tác giả nhằm ngăn ngừa tối đa các rủi ro vi phạm pháp luật:
-
Cam kết bản quyền: Cam đoan tác phẩm do tự mình sáng tạo, tuyệt đối không sao chép và không vi phạm bản quyền của bất kỳ cá nhân, tổ chức nào.
-
An ninh nội dung: Tác phẩm không chứa các hình ảnh, nội dung vi phạm, xuyên tạc; không gây ảnh hưởng tiêu cực đến chủ quyền, lãnh thổ, biên giới quốc gia, lịch sử, tôn giáo và thuần phong mỹ tục.
-
Đối với Chương trình máy tính / Trò chơi điện tử: Bắt buộc phải có điều khoản cam đoan nội dung không mang tính chất lừa đảo và không nhằm mục đích quy đổi ra tiền mặt dưới bất kỳ hình thức nào.
Điểm mới 4: Cải cách toàn diện hệ thống Giấy chứng nhận bảo hộ
Thông tư mới đã nâng tổng số mẫu văn bằng bảo hộ từ 02 mẫu (theo Thông tư 08/2023) lên thành 04 mẫu Giấy chứng nhận riêng biệt. Ngoài 02 mẫu văn bằng cấp mới thông thường, cơ quan quản lý đã thiết kế riêng:
-
Mẫu số 03: Giấy chứng nhận dành riêng cho trường hợp cấp đổi.
-
Mẫu số 04: Giấy chứng nhận dành riêng cho trường hợp cấp lại.
3. Khuyến Nghị Từ Chuyên Gia Sở Hữu Trí Tuệ SBLAW
Hệ thống biểu mẫu mới theo Thông tư 08/2026/TT-BVHTTDL đòi hỏi quy trình mô tả hồ sơ kỹ thuật tinh vi hơn rất nhiều, đặc biệt là các thuật ngữ về câu lệnh (prompts) kiểm soát AI và ranh giới phân định chất xám. Việc khai báo không chính xác có thể dẫn đến rủi ro hồ sơ bị trả lại hoặc văn bằng bị hủy bỏ hiệu lực do vi phạm cam đoan trong tương lai.
Để đảm bảo quyền lợi và tối ưu hóa thời gian xét duyệt, các tác giả, lập trình viên và doanh nghiệp sáng tạo nên tìm đến sự hỗ trợ của các tổ chức Đại diện Sở hữu trí tuệ chuyên nghiệp. SBLAW với đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ trọn gói:
-
Rà soát tác phẩm, đánh giá tỷ lệ can thiệp của AI và tối ưu hóa bộ câu lệnh (prompts) khai báo đúng quy chuẩn pháp lý.
-
Chuẩn hóa hồ sơ theo đúng hệ thống 14 tờ khai mới nhất.
-
Đại diện theo đuổi đơn, xử lý thủ tục cấp đổi, cấp lại và bảo vệ quyền lợi trước các tranh chấp bản quyền.
