Quyền của người sáng tạo, hành trình đòi lại công bằng trong kỷ nguyên số

Tác giả: Bảo hộ thương hiệu 372 lượt xem Đăng ngày 07/07/2026

Trong tọa đàm của Thông tấn xã Việt Nam với chủ đề Quyền của người sáng tạo, hành trình đòi lại công bằng trong kỷ nguyên số, luật sư Nguyễn Thanh Hà, chủ tịch SBLAW đã có phần trao đổi về những nội dung sau:

Câu hỏi: Vì sao nhiều vụ xâm phạm rất rõ nhưng người sáng tạo vẫn gặp nhiều khó khăn khi bảo vệ quyền?

Luật sư Thanh Hà: Cái khó lớn nhất hiện nay không nằm ở việc chúng ta không biết ai là người vi phạm, mà nằm ở tốc độ và ranh giới địa lý. Trong môi trường số, một tác phẩm vừa xuất bản có thể bị sao chép và phát tán đến hàng nghìn trang web, hội nhóm chỉ sau vài phút.

Tôi có thể nêu ra một ví dụ thực tế: Một đoàn làm phim đầu tư hàng chục tỷ đồng để sản xuất một bộ phim điện ảnh. Phim vừa ra rạp lúc 8 giờ tối thì đến 9 giờ tối, các trang phim lậu đã có bản quay trộm độ nét cao và phát trực tuyến trên các nền tảng xuyên biên giới.

Về mặt pháp lý, để xử lý một trang web lậu, quy trình chuẩn là phải lập vi bằng, xác định chủ sở hữu trang web là ai, gửi đơn khiếu nại lên cơ quan chức năng hoặc nhà mạng để yêu cầu chặn truy cập.

Quy trình này thường mất từ vài ngày đến vài tuần. Nhưng đối với một bộ phim chiếu rạp, doanh thu cốt lõi nằm ở những ngày đầu tiên. Khi chúng ta hoàn thiện xong hồ sơ pháp lý và hạ được trang web này xuống, họ đã kịp đổi sang một tên miền mới, còn bộ phim thì đã bị hàng triệu người xem miễn phí.

Người sáng tạo luôn rơi vào thế rượt đuổi và kiệt sức vì vòng đời của sản phẩm số trôi qua quá nhanh.

 Câu hỏi: Tại sao có chuyện tác giả thật lại bị đánh bản quyền ngược trên YouTube hay nền tảng số?

Luật sư Thanh Hà: Hiện tượng này nghe thì vô lý nhưng lại xảy ra như cơm bữa trên các nền tảng số. Nguyên nhân cốt lõi nằm ở luật chơi của thuật toán. Các nền tảng lớn như YouTube hay Facebook quản lý bản quyền bằng hệ thống quét tự động. Hệ thống này hoạt động theo nguyên tắc: Ai khai báo dữ liệu vào hệ thống trước, người đó được tạm coi là chủ sở hữu. Thuật toán không thể phân biệt được ai là người thức đêm viết ra bài hát, ai là người cầm máy quay ở phim trường.

Một người nghệ sĩ dân gian sáng tác một bài chòi và biểu diễn công khai tại địa phương, video chỉ đăng trên trang cá nhân để kỷ niệm. Một đơn vị “gậy bẩn” chuyên đi săn bản quyền phát hiện ra tác phẩm này chưa được đăng ký vào hệ thống Content ID của YouTube. Họ lập tức thu âm lại hoặc lấy chính đoạn nhạc đó, khai báo với YouTube rằng đây là tài sản độc quyền của họ.

Đến khi người nghệ sĩ thật hoặc người hâm mộ đăng tải video biểu diễn lên YouTube, thuật toán lập tức quét và báo vi phạm, thậm chí xóa video của chính tác giả gốc và chuyển toàn bộ tiền doanh thu quảng cáo về túi đơn vị “săn bẩn” kia. Đây là một cuộc chiến về công nghệ và tốc độ, nơi mà sự chậm trễ trong việc xác lập quyền số sẽ biến tác giả thật thành kẻ đi ăn cắp tác phẩm của chính mình.

Câu hỏi: Người sáng tạo thường yếu nhất ở bước nào? 

Luật sư Thanh Hà: Nếu phải chỉ ra điểm yếu nhất của các nhà sáng tạo Việt Nam hiện nay, tôi cho rằng đó là khâu thu thập và lưu trữ chứng cứ. Các bạn làm nghệ thuật thường rất cảm xúc, ngẫu hứng nhưng lại thiếu đi sự duy lý của tư duy pháp lý.

Một bạn họa sĩ thiết kế tự do (freelancer) nhận lời vẽ một bộ nhân vật độc quyền cho một thương hiệu thời trang qua trao đổi tin nhắn Facebook. Hai bên không ký hợp đồng, không có điều khoản rõ ràng về phạm vi sử dụng. Sau đó, thương hiệu này lấy bộ nhân vật đó in lên hàng vạn sản phẩm, thậm chí mang đi đăng ký nhãn hiệu mà không trả thêm chi phí cho họa sĩ.

Khi bạn họa sĩ tìm đến luật sư để kiện, câu hỏi đầu tiên tôi hỏi là: “Bạn có giữ các file phác thảo ban đầu, ngày giờ lưu file, hay các bằng chứng chứng minh bạn là người đặt nét bút đầu tiên không?”. Câu trả lời thường là: “Em đổi máy tính nên mất file gốc rồi”, hoặc “Chúng em chỉ nhắn tin qua điện thoại chứ không lưu lại gì”.

Một ảnh chụp màn hình điện thoại hay một lời khẳng định “đây là tranh em vẽ” chưa bao giờ là chứng cứ đủ mạnh trước tòa nếu không được số hóa hoặc lập vi bằng đúng quy định. Khi không có chứng cứ vững chắc từ gốc, bước xử lý tranh chấp phía sau – dù luật sư có giỏi đến đâu – cũng cực kỳ nan giải.

Câu hỏi: Có phải ngày nay, người có quyền thật chưa chắc là người có lợi thế nhất trên nền tảng số?

 Luật sư Thanh Hà: Câu hỏi của bạn chạm đúng vào thực tế nhức nhối hiện nay. Tôi phải thừa nhận một thực tế mang tính cảnh báo: Trên không gian mạng, người có lý chưa chắc đã thắng người có công nghệ và tốc độ.

Nền tảng số vận hành bằng luật chơi của thuật toán và tối ưu hóa dòng tiền, chứ không vận hành bằng cảm xúc hay sự công bằng thuần túy.

Một nhà báo viết một bài điều tra rất sâu sắc, mất cả tháng trời đi thực tế. Bài báo vừa lên trang, một tài khoản mạng xã hội sử dụng công cụ AI để quét, xào xáo lại thành một video ngắn (Shorts/TikTok) với giọng đọc AI, chèn thêm hình ảnh giật gân. Nhờ thuật toán phân phối tốt, video đó đạt hàng triệu lượt xem và thu về hàng nghìn USD tiền quảng cáo chỉ sau một đêm. Trong khi đó, bài báo gốc của tác giả thật chỉ có vài nghìn lượt đọc trực tiếp.

Ai là người có quyền thật? Là nhà báo. Nhưng ai là người có lợi thế và thu lợi nhuận thực tế? Là kẻ sao chép có công nghệ.

Chính vì vậy, nếu người sáng tạo chỉ giữ tư duy thuần túy là “tôi làm hay, tôi viết đẹp thì quyền đương nhiên thuộc về tôi và xã hội phải bảo vệ tôi”, chúng ta sẽ thua ngay trên sân nhà. Trong kỷ nguyên số, quyền lợi chỉ thực sự được bảo toàn khi bạn biết kết hợp giữa tư duy sáng tạo và ý thức quản trị tài sản trí tuệ của mình bằng công nghệ ngay từ ngày đầu tiên.

    Gặp Luật Sư Sở Hữu Trí Tuệ Để Được Tư Vấn

    Bảo hộ Thương hiệu - Sáng chế Kiểu dáng - Nhượng quyền - Xử lý vi phạm

    Bài viết cùng chủ đề:

    SBLaw giải đáp về các giải pháp giúp hạn chế rủi ro tranh chấp bản quyền
    143 lượt xem 07/10/2026

    Câu hỏi: Thưa luật sư, để tránh rơi vào những vụ tranh chấp hay kiện tụng kéo dài, cá nhân và doanh nghiệp nên áp dụng những giải pháp gì ngay từ đầu? Luật sư: Để giảm thiểu tối đa rủi ro tranh chấp bản quyền, bạn nên chủ động thực hiện 4 giải pháp...

    SBLaw giải đáp cho Câu hỏi về thời hạn giải quyết vụ án tranh chấp bản quyền
    135 lượt xem 07/10/2026

    Câu hỏi: Thưa luật sư, vụ kiện bộ truyện Thần Đồng Đất Việt kéo dài tới hơn chục năm. Vậy pháp luật có quy định thời hạn cụ thể cho việc thụ lý và giải quyết một vụ án tranh chấp bản quyền không? Luật sư: Pháp luật có quy định thời hạn rất rõ...

    BẢO VỆ BẢN QUYỀN CÓ HẠN ĐỊNH KHÔNG? BẢO HỘ TRONG BAO LÂU?
    202 lượt xem 07/10/2026

    Thời hạn bảo hộ bản quyền là một trong những vấn đề được rất nhiều tác giả và doanh nghiệp quan tâm khi khai thác thương mại các sản phẩm sáng tạo. Liệu một tác phẩm khi đã được đăng ký có được bảo hộ vĩnh viễn hay có thời hạn cụ thể theo quy...

    NHỮNG RỦI RO PHÁP LÝ LỚN KHÔNG NÊN BỎ QUA KHÔNG ĐĂNG KÝ BẢN QUYỀN
    184 lượt xem 07/10/2026

    Mặc dù Luật Sở hữu trí tuệ quy định quyền tác giả tự động phát sinh từ khi tác phẩm được sáng tạo, nhiều cá nhân và doanh nghiệp vẫn chọn cách không đăng ký bản quyền vì cho rằng không bắt buộc. Vậy thực tế việc không đăng ký sẽ đối mặt với những...

    SBLaw giải đáp cho Câu hỏi về thời điểm nên giải quyết tranh chấp bản quyền ra tòa án
    116 lượt xem 07/10/2026

    Câu hỏi: Thưa luật sư, khi phát hiện bị vi phạm bản quyền thì ở thời điểm nào hoặc trong điều kiện gì chúng tôi nên quyết định khởi kiện ra Tòa án? Luật sư:Việc khởi kiện ra Tòa án tốn khá nhiều thời gian và chi phí, nên chủ sở hữu hoặc tác giả...

    SBLaw giải đáp cho khách về các hành vi vi phạm bản quyền và việc sử dụng hình ảnh trên mạng
    119 lượt xem 07/10/2026

    Câu hỏi: Thưa luật sư, những hành động cụ thể nào thì bị xem là vi phạm bản quyền? Luật sư: Theo Điều 28 Luật Sở hữu trí tuệ, các hành vi xâm phạm quyền tác giả phổ biến bao gồm: Chiếm đoạt hoặc mạo danh tác giả. Công bố, sao chép, phân phối hoặc...

    ĐĂNG KÝ BẢN QUYỀN: CÓ BẮT BUỘC KHÔNG VÀ NHỮNG TÁC PHẨM NÀO RẤT CẦN ĐĂNG KÝ?
    195 lượt xem 07/10/2026

    Đăng ký bản quyền là một bước quan trọng để bảo vệ thành quả sáng tạo cũng như tài sản trí tuệ của doanh nghiệp và cá nhân. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thắc mắc xung quanh việc liệu quy định pháp luật có bắt buộc mọi tác phẩm đều phải đăng ký hay không,...

    BẢO VỆ QUYỀN TÁC GIẢ: NÊN HỂU LÀ BẢO VỆ BẢN QUYỀN HAY TÁC QUYỀN?
    231 lượt xem 07/10/2026

    Trong đời sống xã hội và kinh doanh, chúng ta thường nghe rất nhiều đến cụm từ “bảo vệ quyền tác giả”. Tuy nhiên, không ít người vẫn băn khoăn liệu khái niệm này thực chất là bảo vệ “bản quyền” hay “tác quyền”, và hai khái niệm này khác nhau như thế nào về...

    SBLaw tư vấn cho khách về việc phát sinh tranh chấp dù đã đăng ký bản quyền
    120 lượt xem 07/10/2026

    Câu hỏi: Thưa luật sư, tác phẩm đã đăng ký bản quyền và được cấp Giấy chứng nhận rồi thì tại sao vẫn xảy ra tranh chấp gay gắt vậy ạ? Luật sư:. Nguyên nhân chính là do cơ quan nhà nước cấp Giấy chứng nhận dựa trên sự kê khai và cam kết của...

    HIỂU ĐÚNG VỀ BẢN QUYỀN TẠI VIỆT NAM: PHÂN LOẠI VÀ CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LÝ CẦN BIẾT
    116 lượt xem 07/10/2026

    Bản quyền (quyền tác giả) đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc bảo vệ thành quả sáng tạo của cá nhân cũng như tài sản trí tuệ của doanh nghiệp. Tuy nhiên, không phải ai cũng nắm rõ các tiêu chí phân loại và phạm vi bảo hộ của pháp luật hiện hành....

    Nhầm Lẫn Phổ Biến Giữa “Bản Quyền” Và “Tác Quyền”: Góc Nhìn Pháp Lý Từ Luật Sư
    123 lượt xem 07/10/2026

    Trong đời sống hằng ngày cũng như trên các phương tiện truyền thông, chúng ta rất thường xuyên bắt gặp hai thuật ngữ “bản quyền” và “tác quyền”. Dù được sử dụng phổ biến, không ít người vẫn thắc mắc liệu hai khái niệm này có sự phân biệt rõ ràng về mặt pháp lý...

    SBLaw tư vấn cho khách về quyền thừa kế tác phẩm khi qua đời
    106 lượt xem 07/10/2026

    Câu hỏi: Thưa luật sư, cho tôi hỏi: Nếu một tác giả đã qua đời thì bản quyền đối với các tác phẩm của họ có còn giá trị pháp lý không? Luật sư: Khi tác giả qua đời, bản quyền đối với tác phẩm vẫn còn nguyên giá trị pháp lý. Tác phẩm không...

    Bảo vệ quyền liên quan của nghệ sĩ biểu diễn và thực thi bản quyền âm nhạc số tại Việt Nam
    489 lượt xem 16/08/2026

    Nhận lời mời của NSND Thanh Hoa chủ tịch APPA – Hội Bảo vệ quyền của nghệ sĩ biểu diễn âm nhạc Việt Nam (Association for Protection of Performing Artists), luật sư Thanh Hà đã có phần thuyết trình cùng anh chị em nghệ sỹ về các vấn đề bảo vệ bản quyền nói chung...

    Sblaw và Tạp chí Thương hiệu và Pháp luật hợp tác thúc đẩy bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ cho doanh nghiệp
    509 lượt xem 31/07/2026

    [Hà Nội, Ngày 30 Tháng 07 Năm 2026] – Sáng nay, tại văn phòng Tạp chí Thương hiệu và pháp luật đã diễn ra buổi thăm và làm việc quan trọng giữa Luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch SBLAW, và Tổng biên tập Khổng Nhung thuộc Tạp chí thương hiệu và phap luật. Cuộc gặp...

    SB LAW KÝ THỎA THUẬN HỢP TÁC CÙNG TRUNG TÂM QUYỀN VÀ GIẢI PHÁP TÀI SẢN SỐ: NÂNG TẦM BẢO HỘ SỞ HỮU TRÍ TUỆ TRONG KỶ NGUYÊN SỐ
    697 lượt xem 10/07/2026

    Ngày 09/7/2026, tại Hà Nội, Trung tâm Quyền và Giải pháp Tài sản số (RDAS) đã phối hợp cùng Trung tâm Nội dung số và Truyền thông VNA (TTXVN), Tạp chí Sở hữu trí tuệ & Sáng tạo và TOP Media tổ chức thành công Lễ ra mắt Hạ tầng số RDAS – Hạ tầng...

    Hình thành văn hóa “mở nhạc trả tiền”
    674 lượt xem 08/07/2026

    Trong bài báo Hình thành văn hóa “mở nhạc trả tiền” trên báo Xây dựng ngày 8/7/2026 có trích dẫn ý kiến của luật sư Nguyễn Thanh Hà, chủ tịch SBLAW. Chúng tôi trân trọng giới thiệu nội dung bài báo: Từ 1/7, mức tiền bản quyền âm nhạc tại quán cà phê, nhà hàng…...

    0904.340.664