Luật sư Nguyễn Thanh Hà, chủ tịch SBLAW có bài trả lời phỏng vấn Tạp chí một thế giới về khung pháp lý sàn giao dịch tài sản mã hóa tại Việt Nam.
SBLAW trân trọng giới thiệu nội dung bài trả lời phỏng vấn.
Câu hỏi: Chính phủ mới đây chỉ đạo khẩn trương đưa vào hoạt động sàn giao dịch tài sản mã hóa trước ngày 28/2. Ông đánh giá thế nào về chủ trương này?
Trả lời: Việc Chính phủ chỉ đạo khẩn trương đưa sàn giao dịch tài sản mã hóa vào hoạt động thể hiện một bước chuyển quan trọng trong tư duy quản lý nhà nước đối với lĩnh vực tài sản số.
Thay vì tiếp cận theo hướng “quản lý rủi ro trước, phát triển sau” hoặc duy trì trạng thái pháp lý mơ hồ như thời gian qua, chủ trương này cho thấy Nhà nước đã chính thức nhìn nhận tài sản mã hóa là một thực tế khách quan của thị trường cần được điều tiết trong khuôn khổ pháp luật.
Về mặt chính sách, đây là động thái tích cực vì việc thiết lập một sàn giao dịch được kiểm soát sẽ giúp đưa các hoạt động giao dịch đang diễn ra tự phát, phân tán trên các nền tảng quốc tế về một môi trường có giám sát, qua đó giảm thiểu rủi ro gian lận, rửa tiền và thao túng thị trường.
Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở việc “có sàn” mà quan trọng hơn là mô hình quản lý, cơ chế cấp phép, tiêu chuẩn vận hành và sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý như tài chính, ngân hàng và công nghệ thông tin.
Nếu được thiết kế bài bản, sàn giao dịch này có thể trở thành công cụ quan trọng để vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, vừa bảo đảm an toàn hệ thống tài chính.
Câu hỏi: Từ nay đến ngày 28.2 không còn nhiều, lại vướng lịch nghỉ Tết Nguyên đán, theo ông, mục tiêu đưa sàn giao dịch tài sản số vào hoạt động liệu có kịp?
Trả lời: Về mặt kỹ thuật và pháp lý, khoảng thời gian từ nay đến ngày 28/2 là tương đối gấp, đặc biệt trong bối cảnh kỳ nghỉ Tết Nguyên đán có thể ảnh hưởng đến tiến độ phối hợp giữa các cơ quan quản lý và đơn vị triển khai.
Để một sàn giao dịch tài sản mã hóa đi vào vận hành chính thức, cần hoàn thiện đồng thời nhiều cấu phần: cơ chế cấp phép, quy trình kiểm soát rủi ro, tiêu chuẩn an toàn công nghệ thông tin, quy định về KYC/AML, cũng như hệ thống giám sát giao dịch. Nếu mục tiêu là vận hành ở quy mô đầy đủ và ổn định thì thời gian có thể là thách thức.
Tuy nhiên, nếu hiểu mục tiêu “đưa vào hoạt động” theo nghĩa triển khai thí điểm (sandbox) hoặc vận hành thử nghiệm với phạm vi giới hạn, thì khả năng hoàn thành là khả thi hơn.
Quan trọng là phải xác định rõ giai đoạn đầu là bước khởi động, chứ không phải mô hình hoàn chỉnh cuối cùng.
Việc triển khai từng bước, có kiểm soát, có đánh giá tác động sẽ thực tế và bền vững hơn so với việc đẩy nhanh tiến độ nhưng tiềm ẩn rủi ro vận hành.
Câu hỏi: Việc thành lập sàn giao dịch tài sản mã hoá là khá tích cực, theo ông, việc vận hành cần thế nào để đạt được hiệu quả?
Trả lời: Để sàn giao dịch tài sản mã hóa vận hành hiệu quả, cần bảo đảm ba trụ cột: minh bạch, an toàn và giám sát hiệu quả.
Thứ nhất, cơ chế niêm yết tài sản phải có tiêu chuẩn rõ ràng nhằm hạn chế các token không có giá trị thực hoặc mang tính chất lừa đảo.
Thứ hai, hệ thống quản trị rủi ro và an ninh mạng phải đáp ứng chuẩn mực cao, bởi đặc thù của tài sản số là dễ bị tấn công công nghệ và thất thoát tài sản nếu bảo mật yếu.
Thứ ba, cơ chế bảo vệ nhà đầu tư cần được thiết kế rõ ràng, bao gồm quy định về công bố thông tin, cảnh báo rủi ro và cơ chế xử lý tranh chấp. Ngoài ra, cần xác định rõ cơ quan chủ trì giám sát – ví dụ Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Ngân hàng Nhà nước hoặc một cơ quan chuyên trách – để tránh chồng chéo thẩm quyền.
Hiệu quả của sàn không chỉ được đo bằng thanh khoản hay khối lượng giao dịch, mà còn bằng mức độ tuân thủ pháp luật và niềm tin của nhà đầu tư vào tính minh bạch của thị trường.
Câu hỏi: Thời gian qua, hàng loạt chính sách được ban hành để đưa tài sản mã hoá vào khung pháp lý, ví dụ Luật Công nghiệp Công nghệ số, Nghị quyết 05, Công ước Hà Nội…, ông nhìn nhận thế nào về điều này? Liệu khung pháp lý này đã đủ tạo hành lang pháp lý hoàn chỉnh cho thị vận hành, bảo vệ nhà đầu tư trước các rủi ro lừa đảo?
Trả lời: Việc ban hành các văn bản như Luật Công nghiệp Công nghệ số, Nghị quyết 05 và các cam kết quốc tế liên quan cho thấy xu hướng chính sách đang chuyển từ “không thừa nhận” sang “định danh và quản lý”.
Đây là bước tiến lớn, bởi trước đây tài sản mã hóa rơi vào khoảng trống pháp lý: không bị cấm hoàn toàn nhưng cũng không được công nhận là tài sản hay phương tiện thanh toán hợp pháp.
Tuy nhiên, dù đã có định hướng chính sách, khung pháp lý hiện tại vẫn mang tính nền tảng và định hướng hơn là quy định chi tiết. Các vấn đề như phân loại tài sản mã hóa (chứng khoán số, tài sản tiện ích, stablecoin…), cơ chế thuế, trách nhiệm bồi thường thiệt hại khi sàn gặp sự cố, hay quy định về phá sản của sàn giao dịch vẫn cần được cụ thể hóa.
Do đó, có thể nói hành lang pháp lý đang hình thành nhưng chưa hoàn chỉnh. Việc bảo vệ nhà đầu tư khỏi rủi ro lừa đảo đòi hỏi không chỉ quy định pháp luật mà còn hệ thống thực thi hiệu quả và nâng cao nhận thức của công chúng.
Câu hỏi: Theo ông, giải pháp nào để hoàn thiện hành lang pháp lý, thúc đẩy thị trường tài sản mã hoá phát triển lành mạnh?
Trả lời: Để hoàn thiện hành lang pháp lý cho thị trường tài sản mã hóa, cần tiếp cận theo hướng cân bằng giữa quản lý rủi ro và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
Thứ nhất, cần xây dựng cơ chế sandbox pháp lý rõ ràng để thử nghiệm các mô hình mới trong phạm vi kiểm soát, từ đó rút kinh nghiệm trước khi áp dụng đại trà.
Thứ hai, cần phân loại tài sản mã hóa theo bản chất kinh tế – ví dụ token mang tính chất chứng khoán phải chịu quy định tương tự chứng khoán truyền thống – nhằm tránh lách luật.
Thứ ba, cần thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành giữa tài chính, ngân hàng, công an và công nghệ thông tin để giám sát dòng tiền và phòng chống rửa tiền.
Thứ tư, cần đẩy mạnh giáo dục tài chính cho nhà đầu tư để giảm thiểu tâm lý đầu cơ theo phong trào.
Cuối cùng, việc tham khảo kinh nghiệm quốc tế và tham gia các chuẩn mực toàn cầu sẽ giúp Việt Nam tránh được các sai lầm của những thị trường đi trước.
Một thị trường phát triển lành mạnh không chỉ dựa trên tăng trưởng nhanh, mà dựa trên nền tảng pháp lý ổn định, minh bạch và có khả năng thích ứng với công nghệ mới.
Xin cảm ơn ông!
