Sử dụng AI để viết sách, vẽ tranh liệu có được bảo hộ quyền tác giả? Khám phá ngay 5 điểm cốt tử cần khai báo theo Thông tư 08/2026/TT-BVHTTDL mới nhất để hồ sơ của bạn được duyệt thuận lợi.
Sử dụng ChatGPT để lên ý tưởng viết sách, dùng Midjourney, Stable Diffusion để vẽ tranh… Trí tuệ nhân tạo (AI) đang từ một xu hướng công nghệ trở thành trợ thủ đắc lực không thể thiếu của cộng đồng sáng tạo nội dung.
Chính vì sự bùng nổ này, câu hỏi “nóng” nhất mà văn phòng luật của tôi nhận được dạo gần đây là: “Luật sư ơi, tôi dùng AI để tạo ra tác phẩm thì có mang đi đăng ký bản quyền được không?”
Câu trả lời của pháp luật hiện hành là: ĐƯỢC! Nhưng với những điều kiện và quy trình kiểm duyệt cực kỳ khắt khe.
- Bản chất pháp lý: AI chỉ là “công cụ”, con người mới là “tác giả”
Cơ sở cốt lõi của Luật Sở hữu trí tuệ từ trước đến nay luôn đề cao sự sáng tạo mang dấu ấn cá nhân của con người. AI dù có thông minh đến đâu thì xét cho cùng vẫn chỉ được xem là một công cụ hỗ trợ nâng cao hiệu suất – tương tự như cây bút vẽ hay phần mềm Photoshop trước đây. Máy móc không thể đứng tên là “tác giả” trên Giấy chứng nhận.
Do đó, để ngăn chặn tình trạng “lách luật” nhằm chiếm đoạt tài nguyên sáng tạo, Cục Bản quyền tác giả đã siết chặt quy trình thẩm định.
Điều kiện tiên quyết: Để được cấp Giấy chứng nhận bản quyền cho tác phẩm có sự tham gia của AI, bạn bắt buộc phải nộp kèm một văn bản có tên gọi: Bản mô tả và Cam đoan về việc sử dụng hệ thống AI hỗ trợ trong quá trình sáng tạo (Ban hành theo mẫu chuẩn của Thông tư 08/2026/TT-BVHTTDL).

- 5 Điểm “cốt tử” phải khai báo minh bạch nếu muốn duyệt hồ sơ
Khi đặt bút viết Bản mô tả này, bạn không thể khai báo chung chung. Để hồ sơ được duyệt thành công, bạn buộc phải “bóc tách sự thật” một cách minh bạch với Cục Bản quyền tác giả qua 5 điểm then chốt sau:
- Thứ nhất – Tên công cụ AI sử dụng: Bạn phải chỉ rõ mình đã dùng phần mềm, hệ thống AI nào? (Ví dụ: ChatGPT-4o, Midjourney v6, Claude 3.5 Sonnet…).
- Thứ hai – Công đoạn và tính chất sử dụng: Công cụ AI đó tham gia vào giai đoạn nào của quá trình làm ra tác phẩm? Bạn dùng nó chỉ để gợi ý dàn ý, tìm kiếm ý tưởng (Brainstorming) hay để AI tự động tạo sinh (Generate) ra toàn bộ nội dung text/hình ảnh?
- Thứ ba – Rạch ròi ranh giới giữa Người và Máy (Quan trọng nhất): Bạn phải phân định rõ ràng đâu là nội dung do chính trí tuệ, công sức của bạn tạo ra và đâu là phần do AI xuất bản. Cục sẽ chỉ bảo hộ phần có dấu ấn sáng tạo của con người.
- Thứ tư – Minh bạch các câu lệnh (Prompt): Bạn phải cung cấp các câu lệnh đầu vào đã dùng để điều khiển AI. Đó là các dạng câu lệnh đại trà có sẵn (Prompt mẫu) hay là hệ thống câu lệnh phức tạp, mang tính chuyên sâu do chính bạn tự nghiên cứu, thiết lập?
- Thứ năm – Tuân thủ hành lang pháp lý mới nhất: Toàn bộ quá trình ứng dụng công cụ AI này phải đảm bảo tuân thủ chặt chẽ các quy định về quyền tác giả theo Nghị định 134/2026/NĐ-CP vừa ban hành.
- Lời khuyên từ chuyên gia: Đừng cố tình “giấu” AI
Nhiều tác giả vì sợ bị từ chối nên đã cố tình xóa sạch dấu vết của AI, khai báo rằng tác phẩm 100% do mình tự vẽ hoặc tự viết. Đây là một nước đi cực kỳ rủi ro.
Hiện nay, các cơ quan quản lý đã được trang bị các công cụ quét và nhận diện AI chuyên dụng. Nếu bị phát hiện khai báo gian dối, hồ sơ của bạn không chỉ bị bác bỏ ngay lập tức mà doanh nghiệp còn có thể phải đối mặt với các chế tài xử phạt hành chính vì hành vi cung cấp thông tin sai sự thật khi làm thủ tục hành chính.
Tạm kết
AI là một bước tiến tuyệt vời của nhân loại, và pháp luật hoàn toàn không cấm bạn dùng AI để làm giàu cho kho tàng tác phẩm của mình. Tuy nhiên, muốn biến những tác phẩm đó thành tài sản pháp lý được bảo hộ độc quyền, bạn phải chơi đúng luật.
Hãy luôn ghi lại nhật ký sáng tạo, lưu lại các prompt lệnh và chuẩn bị một Bản mô tả theo Thông tư 08/2026/TT-BVHTTDL thật chuẩn chỉnh ngay từ đầu. Đó mới là cách một nhà sáng tạo thông thái bảo vệ thành quả của mình trong kỷ nguyên số!
