Trong đời sống hằng ngày cũng như trên các phương tiện truyền thông, chúng ta rất thường xuyên bắt gặp hai thuật ngữ “bản quyền” và “tác quyền”. Dù được sử dụng phổ biến, không ít người vẫn thắc mắc liệu hai khái niệm này có sự phân biệt rõ ràng về mặt pháp lý hay chỉ là cách gọi khác nhau của cùng một bản chất. Để giúp độc giả hiểu rõ và áp dụng chính xác trong thực tế kinh doanh hay sáng tạo, chúng tôi đã có buổi trao đổi ngắn cùng luật sư chuyên về sở hữu trí tuệ để làm sáng tỏ vấn đề này.

Hỏi: Thưa luật sư, trong đời sống chúng ta nghe rất nhiều đến thuật ngữ “bản quyền” và “tác quyền”. Vậy bản chất của hai từ này là gì và pháp luật Việt Nam hiện nay quy định ra sao về chúng?
Luật sư: Chào bạn, đây là sự thắc mắc rất phổ biến của cộng đồng sáng tạo và doanh nghiệp. Về mặt pháp lý tại Việt Nam, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật – cụ thể là Luật Sở hữu trí tuệ – hoàn toàn không sử dụng hai từ “bản quyền” hay “tác quyền” làm thuật ngữ pháp lý chính thức. Thay vào đó, luật quy định một thuật ngữ chuẩn xác duy nhất là “Quyền tác giả”. Theo khoản 2 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ, quyền tác giả được xác định là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do chính mình sáng tạo ra hoặc sở hữu. Như vậy, mọi đối tượng được bảo hộ dưới dạng văn học, nghệ thuật, khoa học hay phần mềm đều thuộc phạm vi điều chỉnh của quyền tác giả.
Hỏi: Như luật sư vừa chia sẻ thì pháp luật dùng từ “quyền tác giả”. Vậy hai khái niệm “bản quyền” và “tác quyền” trong đời sống thực tế có giống nhau hoàn toàn hay không?
Luật sư: Xét về bản chất cốt lõi, hai từ này không phải là hai quyền riêng biệt hay tách rời nhau. Chúng đơn thuần là các cách gọi dân dụng, thói quen sử dụng ngôn ngữ của xã hội để biểu thị cho khái niệm “quyền tác giả” của luật pháp. Cụ thể, “tác quyền” là cách nói tắt, nói gọn lại của cụm từ “quyền tác giả”, nhấn mạnh đến tư cách của người sáng tạo. Trong khi đó, “bản quyền” lại là thuật ngữ thông dụng được dịch lại tương ứng từ khái niệm “copyright” trong hệ thống pháp luật phương Tây và thông lệ quốc tế. Do đó, về mặt bản chất bảo hộ, cả hai đều quy về cùng một đối tượng là quyền tác giả.
Hỏi: Mặc dù cùng chỉ một bản chất, tại sao trong văn phong thực tế người ta lại phân chia thành hai từ? Sự khác biệt về mặt sắc thái và phạm vi gợi mở giữa “bản quyền” và “tác quyền” là gì?
Luật sư: Sự khác biệt lớn nhất giữa hai từ này chỉ nằm ở sắc thái biểu cảm và ngữ cảnh gợi liên tưởng khi sử dụng. Từ “tác quyền” thường gợi trực tiếp đến người sáng tạo (tác giả) – gắn liền với các giá trị nhân thân như quyền đứng tên, bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm. Ngược lại, từ “bản quyền” thường gợi nhiều hơn đến quyền khai thác thương mại, quyền tài sản của chủ sở hữu tác phẩm (như quyền sao chép, phân phối, xuất bản). Bên cạnh đó, trong thực tế giao lưu thương mại, từ “bản quyền” còn được người dân sử dụng với phạm vi rộng rãi hơn để bao hàm cả “quyền liên quan” – tức là quyền của người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình hay các tổ chức phát sóng.
Hỏi: Với sự khác biệt về cách gọi như vậy, luật sư có lời khuyên nào cho mọi người khi soạn thảo hợp đồng, văn bản thương mại hoặc làm thủ tục hành chính tại Việt Nam?
Luật sư: Trong các cuộc trò chuyện thường nhật hay giao tiếp không chính thức, việc bạn dùng từ “bản quyền” hay “tác quyền” đều hoàn toàn hợp lệ và mọi người đều hiểu. Tuy nhiên, khi bạn tham gia vào các giao dịch pháp lý chính thức như soạn thảo hợp đồng chuyển nhượng, hợp đồng mua bán bản quyền, văn bản ủy quyền, hoặc khi nộp hồ sơ đăng ký bảo hộ tại Cục Bản quyền tác giả, bạn bắt buộc nên dùng thuật ngữ chuẩn pháp lý là “Quyền tác giả” (hoặc “Quyền liên quan” nếu có). Việc sử dụng đúng thuật ngữ trong văn bản pháp lý sẽ giúp hợp đồng chặt chẽ, tránh gây ra những hiểu lầm hoặc tranh chấp không đáng có về mặt giải thích từ ngữ sau này.
