Trong đời sống xã hội và kinh doanh, chúng ta thường nghe rất nhiều đến cụm từ “bảo vệ quyền tác giả”. Tuy nhiên, không ít người vẫn băn khoăn liệu khái niệm này thực chất là bảo vệ “bản quyền” hay “tác quyền”, và hai khái niệm này khác nhau như thế nào về mặt pháp lý? Để làm rõ vấn đề này, chúng tôi đã có cuộc trao đổi ngắn với Luật sư chuyên sâu trong lĩnh vực Sở hữu trí tuệ.

Câu hỏi: Thưa Luật sư, trong thực tế nhiều người hay dùng cụm từ “bảo vệ quyền tác giả”, vậy về mặt pháp lý, khái niệm này nên được hiểu là bảo vệ bản quyền hay tác quyền?
Luật sư: Chào bạn. Về mặt pháp lý, thuật ngữ “bảo vệ quyền tác giả” là một khái niệm bao hàm rộng, bao gồm việc bảo vệ cả tác quyền và bản quyền. Hai khái niệm này tương ứng với hai nhóm quyền cốt lõi cấu thành nên quyền tác giả, đó là quyền nhân thân và quyền tài sản.
Câu hỏi: Luật sư có thể giải thích rõ hơn về việc “bảo vệ tác quyền” nghĩa là gì và bao gồm những nội dung nào?
Luật sư: “Bảo vệ tác quyền” về bản chất là bảo vệ nhóm quyền nhân thân của tác giả đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra. Cụ thể, việc bảo vệ tác quyền sẽ tập trung vào các khía cạnh:
- Bảo vệ danh dự, uy tín và tên tuổi của tác giả;
- Bảo vệ quyền được đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm, quyền công bố tác phẩm;
- Bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm, ngăn chặn việc người khác tự ý cắt xén, sửa chữa hoặc làm biến dạng tác phẩm gây tổn hại đến danh dự và uy tín của tác giả.
Câu hỏi: Vậy còn “bảo vệ bản quyền” thì có điểm gì khác biệt so với tác quyền, thưa Luật sư?
Luật sư: “Bảo vệ bản quyền” lại tập trung vào nhóm quyền tài sản của tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả. Nội dung chính của việc bảo vệ bản quyền bao gồm:
- Bảo vệ quyền khai thác thương mại đối với tác phẩm;
- Ngăn chặn các hành vi sao chép, kinh doanh, phân phối hoặc sử dụng trái phép tác phẩm nhằm thu lợi bất chính;
- Đảm bảo chủ sở hữu được hưởng các lợi ích kinh tế chính đáng từ việc cho phép người khác sử dụng tác phẩm.
Câu hỏi: Trường hợp tác giả chuyển nhượng (bán) toàn bộ quyền tài sản cho một bên khác, thì họ còn giữ tác quyền đối với tác phẩm đó hay không?
Luật sư: Đây là một điểm rất đặc biệt của pháp luật sở hữu trí tuệ. Ngay cả khi tác giả đã chuyển nhượng toàn bộ bản quyền (quyền tài sản) cho bên mua, thì tác giả vẫn giữ nguyên tác quyền (quyền nhân thân) của mình – ngoại trừ quyền công bố tác phẩm. Điều này có nghĩa là bên mua dù sở hữu bản quyền nhưng vẫn phải tôn trọng tên tuổi tác giả và không được tự ý sửa chữa, biến dạng tác phẩm nếu không được sự đồng ý của tác giả.
Câu hỏi: Như vậy, việc phân biệt rõ giữa “tác quyền” và “bản quyền” có ý nghĩa thực tiễn như thế nào đối với các tác giả và doanh nghiệp?
Luật sư: Việc phân biệt này vô cùng quan trọng. Quyền nhân thân (tác quyền) gắn liền với nhân thân tác giả và không thể chuyển giao (trừ quyền công bố), trong khi quyền tài sản (bản quyền) lại có thể mua bán, chuyển nhượng hoặc tính vào giá trị tài sản doanh nghiệp. Việc hiểu đúng giúp tác giả bảo vệ danh dự sáng tạo, đồng thời giúp doanh nghiệp tự tin khai thác thương mại và xử lý vi phạm pháp lý một cách chuẩn xác.
Câu hỏi: Trong trường hợp phát hiện có hành vi xâm phạm, chủ sở hữu nên căn cứ vào đâu để xác định mình đang bị vi phạm bản quyền hay tác quyền để có biện pháp xử lý phù hợp?
Luật sư: Căn cứ rất rõ ràng: Nếu bên vi phạm mạo danh tác giả, cắt xén tác phẩm gây ảnh hưởng xấu đến uy tín của bạn, đó là hành vi xâm phạm tác quyền (quyền nhân thân). Ngược lại, nếu họ sao chép, luộc lại nội dung, mang đi bán hoặc sử dụng vào mục đích thương mại mà không xin phép hay trả chi phí, đó là hành vi xâm phạm bản quyền (quyền tài sản). Tùy từng hành vi cụ thể, chúng ta sẽ áp dụng các căn cứ pháp lý tương ứng để yêu cầu bồi thường hoặc đề nghị cơ quan nhà nước xử lý.
