Câu hỏi: Luật sư đánh giá như thế nào về thực trạng bảo hộ và ứng dụng sáng chế tại Việt Nam hiện nay?
Trả lời:
Về hoạt động bảo hộ:
– Việt Nam đang chứng kiến một làn sóng đổi mới sáng tạo mạnh mẽ. Theo báo cáo của WIPO, Việt Nam dẫn đầu thế giới về tốc độ tăng trưởng số lượng đơn sáng chế đang chờ xử lý, đạt mức 75,4% trong giai đoạn 2023-2024. Số lượng đơn đăng ký của người Việt Nam cũng tăng trung bình 11,7% mỗi năm trong thập kỷ qua.
– Khung pháp lý cũng đã được hoàn thiện đáng kể với Luật Sở hữu trí tuệ (SHTT) sửa đổi 2022, tạo nền tảng vững chắc cho việc bảo hộ.
Về ứng dụng và thương mại hóa:
– Đây vẫn là một “điểm nghẽn” lớn. Mặc dù số lượng bằng cấp tăng nhanh, nhưng tỷ lệ thương mại hóa sáng chế tại Việt Nam cực kỳ thấp, chỉ dao động từ 0,1% đến 10% tùy theo cách thống kê.
– Phần lớn các sáng chế vẫn đang dừng lại ở dạng “bằng giấy treo tường” hoặc kết quả nghiên cứu trong ngăn kéo, chưa thực sự trở thành tài sản kinh tế có giá trị thực.
– Ngoài ra, cơ cấu đơn đăng ký vẫn phụ thuộc nặng nề vào nước ngoài khi đơn ngoại khối chiếm tới khoảng 90%.
Câu hỏi: Những khó khăn lớn nhất còn tồn đọng, khiến cho quy trình bảo hộ sáng chế tại Việt Nam gặp nhiều khó khăn là gì?
Trả lời:
Quy trình bảo hộ sáng chế tại Việt Nam đang gặp phải những nút thắt cốt lõi sau:
– Thời gian xử lý đơn kéo dài và tồn đọng: Tổng thời gian từ khi nộp đơn đến khi cấp bằng thường mất ít nhất 38 tháng. Tình trạng tồn đọng đơn đặc biệt trầm trọng trong giai đoạn 2024-2025 do thiếu nhân lực chuyên môn, thay đổi nhân sự và các cải cách nội bộ tại cơ quan quản lý.
– Thiếu nhân lực và công nghệ thẩm định: Mỗi thẩm định viên đang phải chịu áp lực xử lý trung bình 150,1 đơn/năm. Việc thẩm định hiện vẫn chủ yếu dựa vào phương pháp thủ công, chưa ứng dụng đầy đủ các công nghệ tiên tiến như AI hay Blockchain để tăng tốc độ và độ chính xác.
– Nút thắt trong định giá tài sản trí tuệ: Đây là rào cản lớn nhất cho thương mại hóa. Việt Nam đang thiếu dữ liệu thị trường tham chiếu, thiếu các tiêu chuẩn hướng dẫn thống nhất và đặc biệt là thiếu đội ngũ chuyên gia định giá có am hiểu sâu về kỹ thuật và sở hữu trí tuệ.
Câu hỏi: Theo luật sư, những điều chỉnh nào sẽ tạo ra cơ hội và triển vọng cho việc bảo vệ sáng chế tại Việt Nam?
Trả lời:
Để phá vỡ những rào cản trên, nhiều điều chỉnh chiến lược đang mở ra triển vọng mới:
– Tòa án chuyên trách SHTT sắp đi vào hoạt động: Luật Tổ chức Tòa án nhân dân 2024 đã quy định thành lập Tòa án chuyên trách SHTT tại Hà Nội và TP.HCM (dự kiến hoạt động từ 2026). Điều này sẽ nâng cao chất lượng xét xử, đảm bảo tính nhất quán và công bằng trong việc thực thi quyền.
– Cải cách quy trình thẩm định: Việc áp dụng cơ chế thẩm định nhanh trong 3 tháng cho các lĩnh vực công nghệ cao (AI, bán dẫn, năng lượng tái tạo) sẽ giúp rút ngắn đáng kể thời gian chờ đợi.
– Xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ: Các khuyến nghị về việc xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về sáng chế và các chương trình hỗ trợ phí định giá sẽ giúp cung và cầu tìm thấy nhau dễ dàng hơn. Việc gắn kết hoạt động thương mại hóa với chỉ số đổi mới sáng tạo địa phương (PII) cũng sẽ thúc đẩy chính quyền địa phương vào cuộc mạnh mẽ hơn.
Tham khảo tư vấn: Dịch vụ Bảo Hộ Thương Hiệu
