Kiến tạo cơ chế tài phán sở hữu trí tuệ hiện đại: Để bản án theo kịp hành vi và nuôi dưỡng đổi mới

Tác giả: Bảo hộ thương hiệu 1328 lượt xem Đăng ngày 15/10/2025

Luật sư Nguyễn Thanh Hà là chủ tịch công ty luật SBLAW và là luật sư về tranh tụng với 20 năm kinh nghiệm. Luật sư Nguyễn Thanh Hà có kinh nghiệm tranh tụng tại trọng tài với tư cách là luật sư bảo vệ quyền lợi cho nguyên đơn và bị đơn ngoài ra luật sư Hà cũng là trọng tài viên tại VIAC, tham gia giải quyết các tranh chấp về kinh doanh thương mại. 

 – Từ ngày 1/7/2025, Việt Nam có hệ thống tòa chuyên trách SHTT ở cấp khu vực. Đây là một bước ngoặt. Nhưng theo các luật sư Nguyễn Thanh Hà (SB Law), Lưu Tiến Dũng (La Défense) và Nguyễn Thị Thuý Chung (ASL LAW) phân tích, để cơ chế này sống khỏe và phát huy tác dụng, còn nhiều việc phải làm: kiến trúc thể chế hợp lý, nhân lực hiểu cả luật lẫn công nghệ, tố tụng gọn và nhanh, đồng thời phối hợp hành chính – tư pháp thật chặt.

Điểm nghẽn đầu tiên là năng lực chuyên môn của người xét xử. Tranh chấp SHTT không chỉ là “so hai hình vẽ” hay “đếm điểm khác nhau”. Đó có thể là so sánh thuật toán phần mềm, đánh giá dữ liệu chuỗi cung ứng, xác định mức nhầm lẫn của người tiêu dùng, lượng hóa thiệt hại do đánh cắp bí mật kinh doanh. Nếu thẩm phán không đọc được “ngôn ngữ” kỹ thuật, phán quyết khó chạm đúng bản chất. Cảm nhận “bị xử chưa thấu đáo” sẽ len vào cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư, làm giảm niềm tin vào khả năng bảo vệ tài sản vô hình.

Nút thắt thứ hai là độ trễ tố tụng so với tốc độ vi phạm. Trong thế giới số, một mẫu thiết kế hay phần mềm bị xâm phạm có thể lan đi trong vài giờ. Nhưng thủ tục khởi kiện, thu thập chứng cứ, giám định, xét xử… thường mất hàng tháng, thậm chí lâu hơn. Khoảng trống ấy tạo ra “vùng mất mát” nơi thiệt hại cứ tăng, còn người bị hại chỉ biết chờ. Khi bản án đến, lợi thế cạnh tranh đã lở mất.

Luật sư Nguyễn Thanh Hà – Chủ tịch Công ty Luật SBlaw.

Luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch SB Law đưa ra một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả của cơ chế tài phán sở hữu trí tuệ chuyên trách tại Việt Nam. 

Từ trải nghiệm hành nghề, Luật sư Nguyễn Thanh Hà đề nghị nhìn cơ chế tài phán như một hệ sinh thái. Thứ nhất là kiến trúc thể chế: ngoài các tòa SHTT khu vực, nên sớm hình thành bộ phận chuyên trách ở cấp tỉnh và cấp cao, tập trung thẩm phán có nền tảng kinh tế – công nghệ, luân chuyển từ mảng kinh doanh – thương mại để tích lũy năng lực. Thứ hai là nhân lực: phải có chương trình đào tạo bài bản về kỹ thuật, quy trình giám định, định giá thiệt hại và chứng cứ số; đi kèm cơ chế thu hút chuyên gia công nghệ tham gia phiên tòa với vai trò trợ lý chuyên môn. Thứ ba là tố tụng hiện đại: đẩy mạnh phiên tòa điện tử, cho phép nộp đơn, nộp chứng cứ, tham dự trực tuyến; có thủ tục rút gọn cho vụ việc đơn giản; và biện pháp khẩn cấp tạm thời được hướng dẫn chi tiết để thẩm phán mạnh dạn áp dụng.

LS Lưu Tiến Dũng đề xuất một bước đi “vừa sức mà hiệu quả sớm”: trước khi nghĩ tới mô hình tòa SHTT độc lập như Nhật hay Trung Quốc, hãy thiết lập các phòng/ban SHTT trong TAND cấp tỉnh và cấp cao, tập trung hồ sơ về một mối chuyên môn, tạo “khối hiểu biết chung” và dần hình thành án lệ ổn định. Song song, cần một Nghị quyết hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán về biện pháp khẩn cấp trong tranh chấp SHTT: tiêu chí áp dụng, cách xác định nguy cơ thiệt hại khó khắc phục, giá trị hàng hóa, phạm vi ảnh hưởng. Khi “điểm tựa pháp lý” rõ ràng, thẩm phán sẽ yên tâm ra lệnh dừng sản xuất, niêm phong, thu giữ khi cần, rút ngắn độ trễ giữa hành vi và phán quyết.

Luật sư Lưu Tiến Dũng, Hãng luật La Défense đưa ra quan điểm tại Diễn đàn. 

Một điểm then chốt khác là kết nối hành chính – tư pháp. Nhiều vụ việc khởi nguồn từ đường dây nóng của Quản lý thị trường, Hải quan, Thanh tra KH&CN. Nếu dữ liệu xử lý hành chính được liên thông với Tòa án và Viện kiểm sát qua cổng điện tử, vụ việc sẽ di chuyển nhanh hơn, tránh trùng lặp và chấm dứt tình trạng “phạt cho tồn tại”. Khi bản án được thi hành nhanh, thông điệp răn đe mới đến đúng người, đúng lúc.

Trong kỷ nguyên số, chứng cứ số là chuyện “cơm bữa”. Log máy chủ, dữ liệu sàn thương mại điện tử, dấu vết trên blockchain… đều có thể là chứng cứ. Vì vậy, cần một khung pháp lý về chứng cứ số: cách thu thập, bảo quản, thẩm định, đảm bảo “chuỗi bảo quản chứng cứ” rõ ràng để tòa chấp nhận. Đây là việc không tốn quá nhiều ngân sách nhưng giúp rút ngắn thời gian tranh tụng.

Tất nhiên, tòa không phải “một mình một ngựa”. Trọng tài thương mại và các hình thức giải quyết tranh chấp thay thế cần được khuyến khích trong các hợp đồng chuyển giao công nghệ, cấp phép nhãn hiệu, bản quyền phần mềm. Khả năng xử lý nhanh, linh hoạt và bảo mật cao của trọng tài là một ưu điểm mà nhiều doanh nghiệp cần, nhất là khi thời gian là sinh mệnh của sản phẩm.

Luật sư Nguyễn Thị Thuý Chung, Luật sư Thành viên cấp cao, ASL LAW phát biểu tại Diễn đàn. 

Góc nhìn của LS Nguyễn Thị Thuý Chung nhắc chúng ta về một mối gắn bó khác: SHTT và chuyển giao công nghệ. Nếu không có khung pháp lý tin cậy và khả năng bảo vệ quyền ở tòa, doanh nghiệp sẽ ngại công khai công nghệ lõi, ngại hợp tác, ngại thương mại hóa. Khi đó, dòng chảy tri thức từ viện trường ra thị trường bị nghẽn, sản phẩm mới khó hình thành. Muốn làm thông mạch này, doanh nghiệp cần “chắc tay” ở khâu đăng ký bảo hộ trong nước và ở thị trường mục tiêu, hợp đồng chuyển giao phải chặt từ phạm vi quyền đến điều khoản bảo mật, chống cạnh tranh. Về phía Nhà nước, thủ tục cần gọn lại, ưu đãi rõ ràng hơn với hoạt động chuyển giao, và cơ chế sàn giao dịch công nghệ minh bạch để kết nối bên có – bên cần.

Tất cả những mảnh ghép ấy đều gắn với tinh thần Nghị quyết 68-NQ/TW, coi tài sản vô hình là nguồn lực, bảo vệ quyền tài sản và thực thi hợp đồng, giảm rủi ro pháp lý cho người kinh doanh. Khi tòa chuyên trách vận hành trơn tru, biện pháp khẩn cấp được áp dụng đúng lúc, chứng cứ số được tiếp nhận trọn vẹn, trọng tài được sử dụng linh hoạt, và liên thông dữ liệu được thiết lập, chúng ta sẽ có một cơ chế tài phán SHTT không chỉ “có tên”, mà có răng. Khi đó, doanh nghiệp sẽ tin rằng quyền của mình được bảo vệ kịp thời, còn người có ý định vi phạm sẽ biết không dễ “lách”.

Điều doanh nghiệp cần không phải những khẩu hiệu đẹp, mà là độ chắc của lá chắn. Một phán quyết nhanh, đúng và thi hành được sẽ tiếp sức cho người làm ăn tử tế, mở đường cho đổi mới nảy mầm ngay trên dây chuyền sản xuất. Khi bản án theo kịp hành vi, thị trường sẽ bớt méo mó, còn tinh thần dựng xây theo Nghị quyết 68 sẽ có điểm tựa vững chắc để đi vào đời sống.

Tham khảo tư vấn: Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ

    Gặp Luật Sư Sở Hữu Trí Tuệ Để Được Tư Vấn

    Bảo hộ Thương hiệu - Sáng chế Kiểu dáng - Nhượng quyền - Xử lý vi phạm

    Bài viết cùng chủ đề:

    Luật sư Thanh Hà tham dự Hội nghị quốc tế về bảo vệ bản quyền trên không gian mạng tại Tokyo, Nhật Bản
    158 lượt xem 22/10/2026

    Luật sư Thanh Hà tham dự Hội nghị quốc tế về bảo vệ bản quyền trên không gian mạng tại Tokyo, Nhật Bản Nội dung: Mới đây, Luật sư Nguyễn Thanh Hà – Chủ tịch Công ty Luật SBLAW đã tham dự Hội nghị quốc tế về bảo vệ bản quyền và chống vi phạm...

    Tăng tốc dựng “bản đồ số” nhà đất Hà Nội: Thách thức liên thông dữ liệu dưới góc nhìn Luật sư Nguyễn Thanh Hà (SBLAW)
    191 lượt xem 25/09/2026

    Việc Hà Nội chuẩn hóa hơn 4,15 triệu thửa đất cùng hàng nghìn giao dịch bất động sản được cập nhật trên hệ thống thông tin quốc gia đang đặt nền móng quan trọng cho việc minh bạch hóa thị trường. Tuy nhiên, để “bản đồ số” thực sự phát huy vai trò thanh lọc...

    LÀM SAO ĐỂ DOANH NGHIỆP VIỆT TẬN DỤNG TỐI ĐA ƯU ĐÃI THUẾ QUAN 90% VÀ MỞ RỘNG ĐẦU TƯ THEO HỆ THỐNG RCEP?
    181 lượt xem 23/09/2026

    Hiệp định RCEP tạo ra khu thương mại tự do lớn nhất thế giới (chiếm 30% GDP toàn cầu) với cam kết xóa bỏ thuế quan lên tới 90% cùng cơ chế mở cửa thị trường dịch vụ & đầu tư chưa từng có! Doanh nghiệp Việt Nam cần chuẩn bị gì để tối ưu...

    Cơ hội nào cho Ngành công nghiệp sáng tạo Việt?
    381 lượt xem 14/08/2026

    Vừa qua, Luật sư Nguyễn Thanh Hà đã có một buổi phỏng vấn với Cục Bản quyền tác giả về việc bảo vệ quyền tác giả đối với các sản phẩm sáng tạo có tận dụng AI trước tỷ lệ bị tẩy chay cao:   Thưa luât sư khoảng trống pháp lý lớn nhất trong...

    Cuộc chiến trên thị trường quảng cáo Việt trong thời đại AI
    445 lượt xem 14/08/2026

    Vừa qua, Luật sư Nguyễn Thanh Hà đã có một buổi phỏng vấn với Cục Bản quyền tác giả về việc bảo hộ quyền tác giả đối với các sản phẩm bị AI “lấy cắp” ý tưởng:   Theo luật sư, luật hiện hành đã có biện pháp nào khi xử lý các hành vi...

    Cách Gen Z hồi sinh nghệ thuật dân tộc
    371 lượt xem 14/08/2026

    Vừa qua, Luật sư Nguyễn Thanh Hà đã có một buổi phỏng vấn với Cục Bản quyền tác giả về việc bảo vệ bản quyền đối với các tác phẩm nghệ thuật truyền thống của các nghệ sĩ trẻ:   Thưa luật sư, thực tế hiện nay việc bảo vệ bản quyền nghệ thuật truyền...

    CẢNH BÁO: NHÃN HIỆU CÓ THỂ BỊ CHẤM DỨT HIỆU LỰC NẾU KHÔNG ĐƯỢC SỬ DỤNG TRONG 05 NĂM LIÊN TỤC
    538 lượt xem 06/08/2026

               Nhiều doanh nghiệp cho rằng sau khi được cấp Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu, quyền đối với thương hiệu đã được bảo đảm lâu dài và không còn phải quan tâm đến các vấn đề pháp lý liên quan.             Tuy nhiên, đây là một quan niệm chưa...

    Tự Đăng Ký Nhãn Hiệu: “Tiết Kiệm” Chi Phí Dịch Vụ Hay Mất Trắng
    550 lượt xem 06/08/2026

    Nhiều chủ doanh nghiệp và nhà sáng lập chọn giải pháp tự nộp đơn đăng ký nhãn hiệu để tiết kiệm chi phí dịch vụ ban đầu. Tuy nhiên, theo thống kê từ Cục Sở hữu trí tuệ, tỷ lệ đơn tự nộp bị sửa đổi, bổ sung hoặc từ chối chính thức lên tới...

    NHẬN THÔNG BÁO DỰ ĐỊNH TỪ CHỐI ĐĂNG KÝ NHÃN HIỆU – VẪN CÒN CƠ HỘI BẢO VỆ THƯƠNG HIỆU
    435 lượt xem 06/08/2026

                Nhiều chủ đơn khi nhận Thông báo dự định từ chối cấp Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu thường cho rằng hồ sơ đã không còn khả năng được bảo hộ và quyết định từ bỏ đơn đăng ký.             Tuy nhiên, Thông báo dự định từ chối không...

    SB Law đồng hành cùng mục tiêu tôn trọng và bảo vệ bản quyền trên nền tảng số
    263 lượt xem 30/07/2026

    Nhằm hướng tới môi trường số minh bạch và tôn trọng sở hữu trí tuệ, báo điện tử VOV1 vừa qua đã có bài viết phân tích sâu sắc về công tác xử lý vi phạm bản quyền nội dung trên nền tảng số. Cùng xem những chia sẻ và góc nhìn chuyên môn từ...

    LUẬT SƯ NGUYỄN THANH HÀ CHIA SẺ TRÊN TẠP CHÍ NGƯỜI ĐƯA TIN VỀ QUẢN LÝ KINH DOANH SỐ
    307 lượt xem 27/07/2026

    https://www.nguoiduatin.vn/ngan-chan-hang-gia-hang-nhai-tren-khong-gian-mang-bai-2-bit-lo-hong-quan-ly-204260721015606237.htm.   HotlineEmailTwitterYoutubeLinkedInFacebookZalo

    Quản lý hoạt động kinh doanh trên môi trường số
    297 lượt xem 27/07/2026

      Luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty Luật SBLAW, đã có buổi trả lời phỏng vấn phóng viên Thanh Loan (Tạp chí Người Đưa Tin) về chủ đề “”. SBLAW trân trọng giới thiệu đến quý độc giả nội dung chi tiết của bài phỏng vấn.   Câu 1: Từ ngày 1/7/2026, Luật...

    SBLAW Bảo Hộ Thành Công Kiểu Dáng Công Nghiệp “Xe Tự Hành” Cho TNG
    521 lượt xem 10/07/2026

    Trong xu hướng tự động hóa và chuyển đổi số sản xuất hiện nay, các thiết bị công nghệ như xe tự hành đóng vai trò là “trái tim” vận hành của các nhà máy thông minh. Việc chủ động xác lập quyền sở hữu trí tuệ đối với các thiết kế phần cứng độc...

    Sự Khác Nhau Giữa Sáng Chế Và Giải Pháp Hữu Ích: Khi Nào Nên Chọn Để Tiết Kiệm Chi Phí?
    382 lượt xem 08/07/2026

    Rất nhiều cá nhân và doanh nghiệp khi bắt tay vào bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ thường nhầm lẫn giữa khái niệm “Sáng chế” và “Giải pháp hữu ích”. Dù đều là hình thức bảo hộ độc quyền cho một giải pháp kỹ thuật, nhưng chúng có sự khác biệt rất lớn về...

    Nghĩa vụ trả tiền bản quyền khi sử dụng âm nhạc trong hoạt động kinh doanh
    514 lượt xem 08/07/2026

    Báo Xây dựng có bài phỏng vấn luật sư Nguyễn Thanh Hà, chủ tịch SBLAW về chủ đề Nghĩa vụ trả tiền bản quyền khi sử dụng âm nhạc trong hoạt động kinh doanh. Sau đây chúng tôi trân trọng giới thiệu nội dung bài phỏng vấn. Kính thưa luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ...

    Đăng ký bản quyền khi tác giả là người nước ngoài
    346 lượt xem 07/07/2026

    Câu hỏi: Tác giả của bản thiết kế/phần mềm mà công ty tôi sở hữu là người nước ngoài. Vậy công ty tôi có thể đăng ký bản quyền tác giả tại Việt Nam được không? Trả lời: CÓ. Tuy nhiên, luật cho phép là một chuyện, làm đúng thủ tục để Cục Bản quyền...

    0904.340.664