Quy định về hàng hóa lưỡng dụng trong dự thảo Nghị định về Kiểm soát Thương mại Chiến lược

Tác giả: Bảo hộ thương hiệu 1319 lượt xem Đăng ngày 02/05/2025

Chính phủ đang soạn thảo Nghị định về Kiểm soát Thương mại Chiến lược, luật sư Lý Trần Linh từ SBLAW có bài viết với chủ đề: Phân tích quy định về hàng hóa lưỡng dụng trong dự thảo Nghị định về Kiểm soát Thương mại Chiến lược . SBLAW trân trọng giới thiệu nội dung bài viết:

Dự thảo Nghị định về Kiểm soát Thương mại Chiến lược đề cập đến khái niệm hàng hóa lưỡng dụng, trong đó bao gồm cả phần mềm và công nghệ. Đây là những đối tượng có mối liên hệ mật thiết với lĩnh vực sở hữu trí tuệ (SHTT) và chuyển giao công nghệ (CGCN). Việc kiểm soát xuất khẩu, tạm nhập tái xuất, chuyển khẩu, vận chuyển quá cảnh và trung chuyển các đối tượng này theo nghị định mới có thể mang lại những tác động đáng kể đến việc thực thi Luật Sở hữu Trí tuệ năm 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2009, 2019) và Luật Chuyển giao Công nghệ năm 2017. Bài viết này sẽ phân tích những ảnh hưởng tiềm tàng đó.

Mối liên hệ giữa Hàng hóa Lưỡng dụng (Phần mềm, Công nghệ) và Sở hữu Trí tuệ:

Phần mềm và công nghệ thường là kết quả của hoạt động sáng tạo trí tuệ và có thể được bảo hộ dưới nhiều hình thức SHTT khác nhau:

  • Quyền tác giả: Bảo hộ mã nguồn, giao diện người dùng của phần mềm.
  • Sáng chế: Bảo hộ các giải pháp kỹ thuật mới được thể hiện trong phần mềm hoặc công nghệ.
  • Bí mật kinh doanh: Bảo hộ các thông tin bí mật về công nghệ, quy trình sản xuất, thuật toán phần mềm mang lại lợi thế cạnh tranh.

Do đó, việc kiểm soát thương mại đối với phần mềm và công nghệ lưỡng dụng trực tiếp tác động đến quyền định đoạt của chủ sở hữu trí tuệ đối với các đối tượng này, đặc biệt là quyền xuất khẩu, chuyển giao và khai thác thương mại ở phạm vi quốc tế.

Tác động của Dự thảo Nghị định đến Luật Sở hữu Trí tuệ:

  • Hạn chế quyền định đoạt của chủ sở hữu: Nghị định có thể đặt ra các yêu cầu về giấy phép, thủ tục kiểm soát đặc biệt đối với việc xuất khẩu, chuyển giao phần mềm và công nghệ lưỡng dụng đã được bảo hộ quyền SHTT. Điều này có thể làm hạn chế quyền tự do định đoạt của chủ sở hữu trong việc khai thác thương mại tài sản trí tuệ của mình trên thị trường quốc tế. Ví dụ, một doanh nghiệp Việt Nam sở hữu bằng sáng chế cho một công nghệ có khả năng ứng dụng trong cả dân sự và quân sự có thể gặp khó khăn hoặc phải trải qua quy trình phức tạp để xuất khẩu công nghệ này.
  • Nguy cơ xâm phạm quyền SHTT: Việc kiểm soát không chặt chẽ có thể dẫn đến nguy cơ các đối tượng SHTT là phần mềm và công nghệ lưỡng dụng bị sao chép, sử dụng trái phép trong quá trình kiểm soát, lưu trữ hoặc chia sẻ thông tin liên quan đến hoạt động thương mại chiến lược. Điều này đòi hỏi các cơ quan quản lý phải có biện pháp bảo vệ hiệu quả quyền SHTT trong quá trình thực thi nghị định.
  • Ảnh hưởng đến hoạt động nghiên cứu và phát triển: Việc kiểm soát có thể tạo ra tâm lý e ngại cho các tổ chức, cá nhân trong việc nghiên cứu và phát triển các công nghệ có tiềm năng lưỡng dụng, do lo ngại về các rào cản pháp lý và thủ tục phức tạp trong tương lai. Điều này có thể làm chậm quá trình đổi mới sáng tạo và phát triển khoa học công nghệ của quốc gia.
  • Xung đột pháp lý tiềm ẩn: Có thể xảy ra xung đột giữa các quy định của nghị định về kiểm soát thương mại chiến lược và các quy định của Luật SHTT về quyền xuất khẩu, chuyển giao quyền SHTT. Cần có sự hài hòa và thống nhất trong hệ thống pháp luật để tránh gây khó khăn cho doanh nghiệp và đảm bảo hiệu quả quản lý nhà nước.

Tác động của Dự thảo Nghị định đến Luật Chuyển giao Công nghệ:

  • Hạn chế phạm vi chuyển giao công nghệ: Luật Chuyển giao Công nghệ điều chỉnh các hoạt động chuyển giao quyền sử dụng, quyền sở hữu công nghệ. Nghị định mới có thể thu hẹp phạm vi các công nghệ được phép chuyển giao ra nước ngoài nếu chúng thuộc danh mục hàng hóa lưỡng dụng và có nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh quốc phòng. Điều này có thể ảnh hưởng đến các hợp đồng chuyển giao công nghệ đã ký kết hoặc đang trong quá trình đàm phán.
  • Tăng cường kiểm soát hoạt động chuyển giao công nghệ: Nghị định có thể yêu cầu các hoạt động chuyển giao công nghệ lưỡng dụng phải được thẩm định, cấp phép chặt chẽ hơn, đặc biệt là các giao dịch ra nước ngoài. Điều này có thể kéo dài thời gian thực hiện các hợp đồng chuyển giao và tăng chi phí tuân thủ cho các bên liên quan.
  • Ảnh hưởng đến hợp tác quốc tế về khoa học và công nghệ: Việc kiểm soát nghiêm ngặt công nghệ lưỡng dụng có thể tác động đến các hoạt động hợp tác quốc tế về nghiên cứu, phát triển và chuyển giao công nghệ giữa Việt Nam và các quốc gia khác, đặc biệt trong các lĩnh vực có liên quan đến quốc phòng và an ninh.
  • Yêu cầu về thông tin và báo cáo: Các tổ chức, cá nhân thực hiện chuyển giao công nghệ lưỡng dụng có thể phải cung cấp thông tin chi tiết hơn về mục đích sử dụng cuối cùng, đối tác nhận chuyển giao và các điều khoản liên quan đến an ninh quốc phòng.

Giải pháp và Kiến nghị:

Để giảm thiểu những tác động tiêu cực và đảm bảo sự hài hòa giữa kiểm soát thương mại chiến lược với bảo hộ SHTT và CGCN, cần xem xét các giải pháp sau:

  • Xây dựng danh mục hàng hóa lưỡng dụng rõ ràng, cụ thể: Danh mục cần được xây dựng một cách khoa học, minh bạch, xác định rõ các loại phần mềm và công nghệ thuộc phạm vi kiểm soát, tránh việc áp dụng quá rộng gây khó khăn cho hoạt động kinh doanh và nghiên cứu.
  • Thiết lập quy trình cấp phép, kiểm soát hiệu quả nhưng không gây cản trở quá mức: Cần có quy trình thẩm định, cấp phép nhanh chóng, minh bạch, giảm thiểu tối đa chi phí và thời gian cho doanh nghiệp. Đồng thời, cần có cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan quản lý để tránh chồng chéo, gây phiền hà.
  • Tăng cường bảo vệ quyền SHTT trong quá trình kiểm soát: Các cơ quan chức năng cần có biện pháp bảo mật thông tin, ngăn chặn hành vi xâm phạm quyền SHTT đối với các đối tượng là phần mềm và công nghệ lưỡng dụng trong quá trình thực thi nghị định.
  • Đảm bảo tính tương thích và thống nhất với pháp luật SHTT và CGCN: Cần rà soát, sửa đổi hoặc ban hành các văn bản hướng dẫn để đảm bảo sự thống nhất giữa nghị định mới và các luật hiện hành về SHTT và CGCN, tạo môi trường pháp lý rõ ràng và ổn định cho doanh nghiệp.
  • Nâng cao nhận thức cho doanh nghiệp: Cần tăng cường tuyên truyền, phổ biến về các quy định mới trong nghị định để doanh nghiệp hiểu rõ và chủ động tuân thủ, đồng thời có biện pháp bảo vệ tài sản trí tuệ của mình.
  • Tham khảo kinh nghiệm quốc tế: Nghiên cứu kinh nghiệm của các quốc gia phát triển trong việc kiểm soát thương mại chiến lược đối với các đối tượng liên quan đến SHTT và CGCN để áp dụng phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Kết luận:

Dự thảo Nghị định về Kiểm soát Thương mại Chiến lược có vai trò quan trọng trong việc bảo đảm an ninh quốc phòng và lợi ích quốc gia. Tuy nhiên, việc kiểm soát hàng hóa lưỡng dụng, đặc biệt là phần mềm và công nghệ, cần được thực hiện một cách thận trọng, cân nhắc đến các tác động đối với lĩnh vực sở hữu trí tuệ và chuyển giao công nghệ. Việc xây dựng một khung pháp lý rõ ràng, minh bạch, hiệu quả và hài hòa với các luật hiện hành là yếu tố then chốt để vừa đảm bảo mục tiêu kiểm soát chiến lược, vừa thúc đẩy hoạt động sáng tạo, chuyển giao công nghệ và phát triển kinh tế của đất nước.

Xem thêm: Tư vấn hoạt động chuyển giao công nghệ

    Gặp Luật Sư Sở Hữu Trí Tuệ Để Được Tư Vấn

    Bảo hộ Thương hiệu - Sáng chế Kiểu dáng - Nhượng quyền - Xử lý vi phạm

    Bài viết cùng chủ đề:

    Kết luận 51: Từ bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đến kiến tạo nguồn lực phát triển quốc gia
    293 lượt xem 05/07/2026

    Kết luận số 51-KL/TW của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 39-NQ/TW đã đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển sở hữu trí tuệ ở Việt Nam, khi xác định sở hữu trí tuệ không chỉ là công cụ bảo hộ quyền mà còn là nguồn...

    Bản tin pháp lý tháng 6
    300 lượt xem 29/06/2026

    SBLAW trân trọng gửi tới Quý khách hàng bản tin pháp lý tháng 6 năm 2026 để Quý khách hàng tham khảo phục vụ mục đích kinh doanh. HotlineEmailTwitterYoutubeLinkedInFacebookZalo

    Bản tin sở hữu trí tuệ tháng 6 năm 2026
    285 lượt xem 29/06/2026

    SBLAW gửi Quý khách hàng bản tin pháp luật sở hữu trí tuệ để Quý khách hàng tham khảo.   HotlineEmailTwitterYoutubeLinkedInFacebookZalo

    Quy định mới về đặt tên cơ sở giáo dục đại học: Minh bạch, chuẩn hóa và tránh gây nhầm lẫn
    665 lượt xem 03/04/2026

    Ngày 30-3-2026, Nghị định 91/2026/NĐ-CP của Chính phủ chính thức có hiệu lực, quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Giáo dục đại học liên quan đến việc đặt tên cơ sở giáo dục đại học. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm thiết lập một...

    Luật Chuyển giao công nghệ mới (hiệu lực từ 01/04/2026): Đẩy mạnh phổ biến công nghệ y tế, giáo dục và ưu đãi đầu tư đột phá
    409 lượt xem 02/04/2026

    Từ ngày 01/04/2026, Luật Chuyển giao công nghệ mới sẽ chính thức có hiệu lực, mang theo những thay đổi mang tính chiến lược nhằm thúc đẩy năng lực nội sinh và hiện đại hóa các lĩnh vực trọng điểm của quốc gia. Đây được xem là bước ngoặt quan trọng giúp doanh nghiệp tiếp...

    Luật Sở hữu trí tuệ 2025 sẽ đơn giản hóa thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu trí tuệ
    620 lượt xem 02/04/2026

    Một trong những thay đổi đột phá và mang tính cải cách thủ tục hành chính mạnh mẽ nhất đối với đơn đăng ký sở hữu công nghiệp (bao gồm đơn nhãn hiệu) là việc bãi bỏ thủ tục ra Thông báo/Quyết định chấp nhận đơn hợp lệ. Dưới đây là bài viết phân tích,...

    Luật Sở hữu trí tuệ 2025: Bước ngoặt Chiến Lược từ “Bảo Vệ” đến “Thương Mại Hóa” Tài Sản
    462 lượt xem 02/04/2026

    Chính thức có hiệu lực từ ngày 1/4, Luật Sở hữu trí tuệ 2025 đánh dấu một sự chuyển mình mạnh mẽ trong tư duy lập pháp và quản lý. Dưới góc nhìn pháp lý và thực tiễn kinh doanh, đây không chỉ là sự thay đổi về câu chữ, mà là một đòn bẩy...

    Cập nhật 2026: Hồ sơ đề nghị kiểm tra, giám sát hàng hóa xuất nhập khẩu liên quan quyền sở hữu trí tuệ
    613 lượt xem 01/04/2026

    Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) trong hoạt động xuất nhập khẩu là một bước đi thiết yếu để doanh nghiệp bảo vệ thương hiệu và quyền lợi hợp pháp của mình trước vấn nạn hàng giả, hàng nhái. Mới đây, Bộ Tài chính đã có những cập nhật quan trọng về thủ...

    Luật trí tuệ nhân tạo dưới góc nhìn luật sư
    478 lượt xem 26/03/2026

    Đài phát thanh và truyền hình TP Hồ Chí Minh đã phỏng vấn Luật sư Nguyễn Thanh Hà – chủ tịch công ty luật SBLAW về Luật trí tuệ nhân tạo của Việt Nam. SBLAW trân trọng giới thiệu nội dung bài phỏng vấn: Câu hỏi: Thưa ông, Việt Nam đã chính thức có các quy...

    Hiệp ước Riyadh về Luật Kiểu dáng: Bước ngoặt toàn cầu trong việc đơn giản hóa bảo hộ kiểu dáng công nghiệp
    685 lượt xem 06/03/2026

    Vào ngày 22/11/2024, tại Riyadh, Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) đã chính thức thông qua Hiệp ước Riyadh về Luật Kiểu dáng (RDLT). Đây là một cột mốc lịch sử nhằm thiết lập các tiêu chuẩn chung cho quy trình nộp đơn và quản lý kiểu dáng công nghiệp, giúp các...

    LUẬT SỞ HỮU TRÍ TUỆ SỬA ĐỔI 2025: TỪ CẢI CÁCH THỦ TỤC ĐẾN TÁI ĐỊNH VỊ TÀI SẢN TRÍ TUỆ TRONG NỀN KINH TẾ SỐ
    1245 lượt xem 27/02/2026

    Ngày 10/12/2025, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ, có hiệu lực từ ngày 01/04/2026. Nhìn ở bình diện chính sách, đây không chỉ là một đợt chỉnh sửa kỹ thuật mà là bước tiếp theo trong tiến trình tái cấu trúc hệ thống...

    DỰ THẢO PHỤ LỤC III – HƯỚNG DẪN ĐÁNH GIÁ BẢN MÔ TẢ SÁNG CHẾ TRONG LĨNH VỰC DƯỢC PHẨM VÀ CÔNG NGHỆ SINH HỌC
    554 lượt xem 16/12/2025

    SBLAW giới thiệu Dự thảo Phụ lục III được ban hành bởi Cục sở hữu trí tuệ nhằm hướng dẫn chi tiết việc đánh giá bản mô tả sáng chế đối với các đơn đăng ký sáng chế trong lĩnh vực dược phẩm và công nghệ sinh học, trên cơ sở quy định của Luật...

    DỰ THẢO PHỤ LỤC IV – HƯỚNG DẪN THẨM ĐỊNH SÁNG CHẾ TRONG LĨNH VỰC DƯỢC PHẨM VÀ CÔNG NGHỆ SINH HỌC
    541 lượt xem 16/12/2025

    SBLAW trân trọng giới thiệu DỰ THẢO PHỤ LỤC IV – HƯỚNG DẪN THẨM ĐỊNH SÁNG CHẾ TRONG LĨNH VỰC DƯỢC PHẨM VÀ CÔNG NGHỆ SINH HỌC do Cục sở hữu trí tuệ ban hành. 1. Mục đích ban hành Phụ lục IV Phụ lục IV được xây dựng nhằm bổ sung và cụ thể...

    Siết chặt quy định xuất xứ hàng hóa để ngăn gian lận và bảo vệ thị trường
    583 lượt xem 13/12/2025

    Luật sư Nguyễn Thanh Hà, chủ tịch SBLAW đã dành cho Báo Công thương phần trả lời phỏng vấn về các quy định về xuất xứ hàng hóa, SBLAW trân trọng giới thiệu nội dung bài phỏng vấn. Câu hỏi: Theo luật sư, Dự thảo Nghị định mới về xuất xứ hàng hóa có những...

    Một số điểm mới của Luật thương mại điện tử vừa được thông qua.
    863 lượt xem 11/12/2025

    Luật sư Nguyễn Thanh Hà, chủ tịch SBLAW có bài trả lời phỏng vấn báo Công thương về những điểm mới của Luật thương mại điện tử vừa được Quốc hội thông qua. Luật Thương mại điện tử lần đầu tiên được Quốc hội thông qua ngày 10/12, đây được xem là bước tiến lớn...

    Một số điểm mới của Dự thảo Luật Báo Chí
    584 lượt xem 31/10/2025

    Luật sư Nguyễn Thanh Hà, chủ tịch SBLAW có phần trả lời phỏng vấn của Báo công thương về những điểm mới của dự thảo luật báo chí được trình ra Quốc hội thông qua. Sau đây là nội dung bài phỏng vấn: 1. Thưa ông, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang...

    0904.340.664