Nên cho phép sao chép bản quyền nhưng phải trả tiền

Tác giả: Bảo hộ thương hiệu 905 lượt xem Đăng ngày 16/10/2021

Vừa qua, thông tin về một nữ sinh viên Trường ĐH Luật TP Hồ Chí Minh bị cảnh cáo do photo tài liệu đã thu hút sự chú ý của nhiều người.

Sự việc này cho thấy vấn đề vi phạm bản quyền đang diễn ra khá phổ biến.

Vi phạm bản quyền diễn ra tràn lan

Hiện tại, tình trạng trên không chỉ diễn ra tại trường ĐH Luật TP Hồ Chí Minh mà còn xuất hiện tại nhiều trường ĐH khác. Để tiết kiệm chi phí, nhiều sinh viên đã hồn nhiên đi mua bản sao chép giáo trình của trường mình được bày bán tại các cửa hàng photo. Vấn đề đặt ra là các trường có quyền sở hữu đối với giáo trình của mình không? Câu trả lời là có, bởi bản quyền không cần đi đăng ký để được thừa nhận mà quyền này sẽ tự động phát sinh kể từ thời điểm tác phẩm được hiện dưới một hình thù nhất định.

Vậy, học sinh, sinh viên của các trường, trong đó có trường ĐH Luật TP Hồ Chí Minh có quyền sao chép giáo trình để học? Theo Khoản a, Điểm 1, Điều 25, Luật Sở hữu trí tuệ quy định về các trường hợp sử dụng tác phẩm không phải xin phép, không phải trả tiền nhuận bút, thù lao trong đó có “Tự sao chép một bản nhằm mục đích nghiên cứu khoa học, giảng dạy của cá nhân”. Quy định này là ngoại lệ mà Việt Nam và nhiều nước khác áp dụng để đảm bảo hài hoà lợi ích xã hội. Và dựa trên quy định này, không ít người cho rằng, việc sao chép tài liệu để học chính là nhằm mục đích nghiên cứu khoa học. Đây là một sự nhầm lẫn bởi “Nghiên cứu khoa học” và “học tập” là hai khái niệm khác nhau – Luật sư Phạm Duy Khương – Công ty Luật SBlaw, Phó Giám đốc Hiệp hội quyền sao chép Việt Nam phân tích.

Trong khi đó, theoi Điều 3, Luật Khoa học Công nghệ 29/2013/QH13: “Nghiên cứu khoa học là hoạt động khám phá, phát hiện, tìm hiểu bản chất, quy luật của sự vật, hiện tượng tự nhiên, xã hội và tư duy; sáng tạo giải pháp nhằm ứng dụng vào thực tiễn”. Nghiên cứu khoa học gồm Nghiên cứu khoa học ứng dụng và nghiên cứu khoa học cơ bản. Do đó, việc học tập bình thường của sinh viên không thể được xem là nghiên cứu khoa học. Tất nhiên, cũng có những trường hợp sinh viên được xem là nghiên cứu khoa học khi thực hiện một đề tài nghiên cứu cụ thể. Khi đó, quyền sao chép sẽ được hình thành.

“Vì vậy, theo tôi, hành vi sao chép tài liệu của sinh viên được xem là vi phạm bản quyền của các trường Đại học. Bên cạnh đó hành vi trao tài liệu cho bạn cũng có thể được xem là hành vi phân phối tác phẩm không được phép theo Khoản 3, Điều 28, Luật SHTT. Do đó, các trường ĐH – với chức năng là một tổ chức nắm tác quyền đối với tác phẩm thông thường được quyền lên tiếng khi tác phẩm của mình bị xâm hại thông qua hình thức gửi thư cảnh báo, yêu cầu viết cam kết không vi phạm. Căn cứ vào lỗi của người vi phạm là cố ý hay vô ý, mức độ vi phạm, lần đầu hay tái phạm, các nhà trường sẽ đưa ra hình thức xử lý phù hợp” – Luật sư Phạm Duy Khương nêu quan điểm.

Phải có giải pháp quản lý việc sao chép

Cũng theo Luật sư Phạm Duy Khương, trở lại với sự việc xảy ra tại ĐH Luật TP Hồ Chí Minh, có thể nói, kiến thức và nhận thức về bản quyền của trường ĐH Luật TP Hồ Chí Minh cần phải được ghi nhận. Song việc cấm sinh viên sao chép chỉ giải pháp tạm thời. Trong khi bảo hộ bản quyền thì đòi hỏi hành động tập thể, của số đông. Có thể nói, trên thực tế, không nước nào trên thế giới cấm được sao chép, mà việc cấm là phản khoa học và không kinh tế, thay vào đó phải đề ra các giải pháp quản lý việc sao chép. Cốt lõi là sao chép phải trả tiền, sao chép thì tiền phải vào túi tác giả, chủ sở hữu. Vì vậy, sao chép cần được khuyến khích. Cách làm có hiệu quả nhất hiện nay là cấp quyền sao chép. Khi phải trả phí quyền sao chép, người sử dụng tài liệu (người đi photo) sẽ được đảm bảo rằng việc sử dụng của họ là trong sạch về mặt pháp luật và không phải đối mặt với nguy cơ có thể khiếu kiện về hành vi xâm phạm bản quyền tác giả. Chủ máy photo một tác phẩm không được phép cũng như một cơ sở in lậu, họ phải chịu trách nhiệm, thậm chí có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu in nhiều tài liệu có tính thương mại.

Cấp quyền sao chép là hình thức được nhiều nước lựa chọn. Các nước thường cho phép sao chép miễn phí 5%-20% tác phẩm, vượt quá số lượng nêu trên phải trả tiền. Việc trả tiền được tính thông qua các tổ chức trung gian, ví dụ như các trường. Đây chính là lý do tại nhiều trường trên thế giới đều đặt máy photocopy trong thư viện phục vụ sinh viên. Sinh viên khi sao chép vượt mức miễn phí sẽ phải trả tiền cho trường và trường sau đó thanh toán tiền lại cho Tổ chức quyền sao chép để phân bổ ngược cho tác giả. Ngoài ra, các trường có thể đóng phí thường niên tính trên đầu từng học sinh để được cấp quyền sao chép tài liệu. Như tại Singapore, chi phí này chỉ bằng giá một cái bánh Mcdonald. Như vậy, học sinh từ nhỏ đã quen với ý thức tôn trọng bản quyền.

Còn tại Việt Nam, khi xảy ra vi phạm bản quyền thì ở một góc độ nào đó, sinh viên cũng là nạn nhân, lỗi một phần thuộc về hệ thống giáo dục khi vấn đề bản quyền đã không được coi trọng tại mọi cấp. Để khắc phục triệt để vấn đề này cần thay đổi tư duy của học sinh từ cấp nhỏ nhất về bản quyền và chìa khoá chính là thông qua việc cấp quyền sao chép.

Theo Luật sư Phạm Duy Khương – anninhthudo.vn

»

    Gặp Luật Sư Sở Hữu Trí Tuệ Để Được Tư Vấn

    Bảo hộ Thương hiệu - Sáng chế Kiểu dáng - Nhượng quyền - Xử lý vi phạm

    Bài viết cùng chủ đề:

    Bảo vệ quyền liên quan của nghệ sĩ biểu diễn và thực thi bản quyền âm nhạc số tại Việt Nam
    489 lượt xem 16/08/2026

    Nhận lời mời của NSND Thanh Hoa chủ tịch APPA – Hội Bảo vệ quyền của nghệ sĩ biểu diễn âm nhạc Việt Nam (Association for Protection of Performing Artists), luật sư Thanh Hà đã có phần thuyết trình cùng anh chị em nghệ sỹ về các vấn đề bảo vệ bản quyền nói chung...

    Sblaw và Tạp chí Thương hiệu và Pháp luật hợp tác thúc đẩy bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ cho doanh nghiệp
    509 lượt xem 31/07/2026

    [Hà Nội, Ngày 30 Tháng 07 Năm 2026] – Sáng nay, tại văn phòng Tạp chí Thương hiệu và pháp luật đã diễn ra buổi thăm và làm việc quan trọng giữa Luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch SBLAW, và Tổng biên tập Khổng Nhung thuộc Tạp chí thương hiệu và phap luật. Cuộc gặp...

    SB LAW KÝ THỎA THUẬN HỢP TÁC CÙNG TRUNG TÂM QUYỀN VÀ GIẢI PHÁP TÀI SẢN SỐ: NÂNG TẦM BẢO HỘ SỞ HỮU TRÍ TUỆ TRONG KỶ NGUYÊN SỐ
    697 lượt xem 10/07/2026

    Ngày 09/7/2026, tại Hà Nội, Trung tâm Quyền và Giải pháp Tài sản số (RDAS) đã phối hợp cùng Trung tâm Nội dung số và Truyền thông VNA (TTXVN), Tạp chí Sở hữu trí tuệ & Sáng tạo và TOP Media tổ chức thành công Lễ ra mắt Hạ tầng số RDAS – Hạ tầng...

    Hình thành văn hóa “mở nhạc trả tiền”
    674 lượt xem 08/07/2026

    Trong bài báo Hình thành văn hóa “mở nhạc trả tiền” trên báo Xây dựng ngày 8/7/2026 có trích dẫn ý kiến của luật sư Nguyễn Thanh Hà, chủ tịch SBLAW. Chúng tôi trân trọng giới thiệu nội dung bài báo: Từ 1/7, mức tiền bản quyền âm nhạc tại quán cà phê, nhà hàng…...

    Luật sư Nguyễn Thanh Hà (Chủ tịch SBLAW) tham dự lễ ra mắt LECOCE: Bước tiến mới trong bảo vệ tài sản trí tuệ số
    419 lượt xem 08/07/2026

    Vào ngày mai, ngày 9 tháng 7 năm 2026, sự kiện ra mắt LECOCE – Hạ tầng công nghệ quản trị quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số sẽ chính thức được diễn ra. Đây là một trong những sự kiện công nghệ – pháp lý được mong đợi nhất năm, hứa hẹn...

    Quyền của người sáng tạo, hành trình đòi lại công bằng trong kỷ nguyên số
    371 lượt xem 07/07/2026

    Trong tọa đàm của Thông tấn xã Việt Nam với chủ đề Quyền của người sáng tạo, hành trình đòi lại công bằng trong kỷ nguyên số, luật sư Nguyễn Thanh Hà, chủ tịch SBLAW đã có phần trao đổi về những nội dung sau: Câu hỏi: Vì sao nhiều vụ xâm phạm rất rõ...

    Luật sư Nguyễn Thanh Hà tham gia tọa đàm Quyền của người sáng tạo
    292 lượt xem 07/07/2026

    Nhận lời mời của Ban tổ chức, vào lúc 15h ngày 7 tháng 7 năm 2026, luật sư Nguyễn Thanh Hà, chủ tịch SBLAW đã tham gia tòa đàm Quyền của người sáng tạo, sau đây là nội dung chương trình. Cùng tham gia tọa đàm có: Bà Lê Thị Minh Hằng – Giám đốc...

    Gặp gỡ Trưởng phòng Sáng chế SBLAW – Người đứng sau hàng trăm văn bằng bảo hộ thành công
    752 lượt xem 05/07/2026

    Trong bối cảnh nền kinh tế tri thức phát triển mạnh mẽ, việc bảo hộ tài sản trí tuệ không chỉ là tấm khiên pháp lý mà còn là đòn bẩy cốt lõi để doanh nghiệp bảo vệ thành quả đầu tư. Để hiện thực hóa điều đó, vai trò của những chuyên gia sở...

    Xây dựng văn hóa tôn trọng quyền tác giả
    285 lượt xem 05/07/2026

    Kết luận số 51-KL/TW do Bộ Chính trị ban hành ngày 17-6-2026 về đẩy mạnh công tác sở hữu trí tuệ (SHTT) phục vụ phát triển kinh tế – xã hội trong tình hình mới đã xác định tài sản trí tuệ là động lực then chốt, đồng thời yêu cầu xây dựng văn hóa...

    BẢN TIN SỞ HỮU TRÍ TUỆ – TUẦN 4 THÁNG 6 NĂM 2026
    381 lượt xem 30/06/2026

    Cập Nhật Thông Tư 08/2026/TT-BVHTTDL: 4 Điểm Mới Đột Phá Về Đăng Ký Bản Quyền Và Kiểm Soát AI: Sự bùng nổ của công nghệ, đặc biệt là Trí tuệ nhân tạo (AI), đang đặt ra những bài toán hoàn toàn mới cho hệ thống pháp luật Sở hữu trí tuệ tại Việt Nam. Để...

    Chiến Lược Sở Hữu Trí Tuệ: “Bệ Phóng” Nâng Tầm Thương Hiệu Việt Trên Trường Quốc Tế
    297 lượt xem 25/06/2026

    Trong nền kinh tế toàn cầu và kỷ nguyên số năm 2026, giá trị lớn nhất của một doanh nghiệp không còn nằm ở nhà xưởng, máy móc hay các tài sản vật chất mà ngày càng dịch chuyển mạnh mẽ sang thương hiệu, công nghệ, dữ liệu và các tài sản vô hình. Thương...

    Ấn tượng chương trình “Báo chí đồng hành cùng nghệ nhân, doanh nhân, doanh nghiệp trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”
    282 lượt xem 25/06/2026

    (THPL) – Chiều ngày 20/06/2026, tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia, Hội nghệ nhân và Thương hiệu Việt Nam và Hội Mỹ nghệ Kim hoàn đá quý Việt Nam phối hợp cùng Tạp chí điện tử Thương hiệu và Pháp luật tổ chức chương trình Kỷ niệm 101 năm Ngày báo chí Cách mạng...

    Mất Tài Sản Vô Hình: Mất Thương Hiệu, Mất Cả Thị Trường?
    351 lượt xem 22/06/2026

    Trong nền kinh tế số, tài sản của doanh nghiệp không còn bó hẹp ở nhà xưởng, máy móc hay trang thiết bị hữu hình. Giá trị cốt lõi giúp doanh nghiệp đứng vững và bứt phá trên thị trường phần lớn nằm ở các tài sản vô hình như thương hiệu, sáng chế, kiểu...

    Luật sư Nguyễn Thanh Hà tham gia Tọa đàm Doanh nghiệp và Tài sản vô hình
    334 lượt xem 17/06/2026

    Luật sư Nguyễn Thanh Hà tham gia Tọa đàm “Doanh nghiệp và Tài sản vô hình” tại trường quay TTXVN Luật sư Nguyễn Thanh Hà – Chủ tịch Công ty Luật SBLAW, thuộc Đoàn Luật sư Thành phố Hà Nội – đã chính thức nhận lời mời tham gia chương trình Tọa đàm cấp cao...

    Luật Sư Nguyễn Thanh Hà (Chủ Tịch SBLAW) Tham Dự Tọa Đàm: “Xây Dựng Thương Hiệu Doanh Nghiệp: Từ Tài Sản Vô Hình Đến Năng Lực Cạnh Tranh Quốc Gia”
    417 lượt xem 12/06/2026

    Vào ngày 20 tháng 06 năm 2026 tới đây, tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia, Tạp chí Thương hiệu và Pháp luâtj sẽ chính thức tổ chức buổi tọa đàm cấp cao với chủ đề: “Xây dựng thương hiệu doanh nghiệp: Từ tài sản vô hình đến năng lực cạnh tranh quốc gia”. Đây...

    Luật Sư Nguyễn Thanh Hà – Chuyên Gia Sở Hữu Trí Tuệ Hàng Đầu Và Người Bảo Vệ Tài Sản Doanh Nghiệp
    365 lượt xem 12/06/2026

    Trong nền kinh tế tri thức và hội nhập toàn cầu, tài sản trí tuệ (nhãn hiệu, sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, bản quyền) đã trở thành cốt lõi sống còn của mọi doanh nghiệp. Tuy nhiên, đi kèm với đó là làn sóng tranh chấp, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ (SHTT)...

    0904.340.664