Vào ngày 22/11/2024, tại Riyadh, Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) đã chính thức thông qua Hiệp ước Riyadh về Luật Kiểu dáng (RDLT). Đây là một cột mốc lịch sử nhằm thiết lập các tiêu chuẩn chung cho quy trình nộp đơn và quản lý kiểu dáng công nghiệp, giúp các nhà thiết kế bảo hộ tác phẩm của mình trên phạm vi quốc tế một cách dễ dàng, nhanh chóng và ít tốn kém hơn. Chi tiết Hiệp ước RDLT được đánh giá như sau:
- Nội dung cốt lõi của RDLT
Hiệp ước Riyadh (xem toàn văn Hiệp ước ngôn ngữ tiếng Anh tại DLT/DC/26) tập trung vào việc loại bỏ các rào cản hành chính rườm rà thông qua các quy định cụ thể:
- Hài hòa hồ sơ đăng ký: RDLT quy định rõ các thông tin tối đa mà một văn phòng sở hữu trí tuệ có thể yêu cầu, bao gồm tên, địa chỉ, đại diện và hình ảnh minh họa kiểu dáng.
- Linh hoạt trong hình thức thể hiện: Người nộp đơn có thể sử dụng bản vẽ, ảnh chụp hoặc các hình thức thể hiện trực quan khác được văn phòng chấp nhận.
- Quy định về ngày nộp đơn: Thiết lập các yêu cầu tối thiểu để được cấp ngày nộp đơn nhằm bảo vệ quyền ưu tiên một cách thống nhất.
- Thời gian ân hạn: RDLT cho phép người sáng tạo công bố kiểu dáng trong vòng 12 tháng trước ngày nộp đơn (hoặc ngày ưu tiên) mà không làm mất tính mới hay tính nguyên gốc của kiểu dáng đó. Hiện tại, Việt Nam quy định thời hạn ân hạn là 06 tháng kể từ ngày kiểu dáng được công bố cho đến ngày nộp đơn theo Điều 65.4 Luật Sở hữu trí tuệ. Như vậy, RDLT cung cấp thời gian bảo vệ gấp đôi so với luật pháp Việt Nam hiện hành, giúp nhà thiết kế có thêm thời gian để thử nghiệm thị trường hoặc tìm kiếm nhà đầu tư trước khi chính thức đăng ký.
- Bảo vệ Tri thức truyền thống: Một điểm mới đáng chú ý là các quốc gia có thể yêu cầu người nộp đơn cung cấp thông tin về tri thức truyền thống hoặc biểu đạt văn hóa truyền thống có liên quan đến kiểu dáng, nhằm bảo tồn giá trị bản địa.
- Ưu tiên hệ thống điện tử: Hiệp ước khuyến khích các quốc gia xây dựng hệ thống nộp đơn trực tuyến và trao đổi dữ liệu kỹ thuật số, giúp giảm thiểu thời gian di chuyển nộp đơn trực tiếp và thời gian nhận văn bản.
- Lợi ích vượt trội cho các bên liên quan
2.1. Đối với Người thiết kế và Doanh nghiệp:
- Tiết kiệm chi phí: Việc chuẩn hóa các biểu mẫu quốc tế giúp các cá nhân/tổ chức không phải loay hoay với các quy định riêng biệt và phức tạp của từng quốc gia.
- An toàn khi thử nghiệm thị trường: Nhờ thời gian ân hạn 12 tháng, cá nhân/tổ chức có thể giới thiệu sản phẩm ra công chúng để thăm dò phản ứng khách hàng trước khi quyết định đầu tư chi phí đăng ký bảo hộ chính thức.
- Cơ chế khôi phục quyền linh hoạt: Các quy định về gia hạn thời hạn và khôi phục quyền lợi giúp người nộp đơn tránh việc mất quyền sở hữu chỉ vì các sai sót nhỏ.
- Bảo mật kinh doanh: RDLT cho phép trì hoãn việc công bố kiểu dáng tối thiểu 6 tháng kể từ ngày nộp đơn, giúp cá nhân/tổ chức giữ bí mật thiết kế cho đến khi tung sản phẩm ra thị trường.
2.2. Đối với các Quốc gia đang phát triển:
WIPO cam kết hỗ trợ các quốc gia đang phát triển và kém phát triển trong việc xây dựng khung pháp lý, đào tạo nhân lực và hạ tầng công nghệ để thực thi Hiệp ước. Việc tiếp cận các thư viện số của WIPO giúp các quốc gia nâng cao năng lực quản lý sở hữu trí tuệ, đặc biệt có lợi và đồng nhất với chính sách số hóa của Việt Nam trong kỷ nguyên mới.
- Lộ trình thực thi và Vị thế của Việt Nam
Tính đến tháng 3/2026, theo cơ sở dữ liệu WIPO Lex, nhiều quốc gia đã tham gia ký kết nhưng chưa có quốc gia nào chính thức phê chuẩn Hiệp ước. Hiệp ước sẽ chính thức có hiệu lực sau 3 tháng kể từ khi có 15 quốc gia hoặc tổ chức liên chính phủ nộp văn kiện phê chuẩn hoặc gia nhập.
Hiện tại, Việt Nam chưa nằm trong danh sách các quốc gia ký kết RDLT. Tuy nhiên, Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) đang chủ động phối hợp với WIPO để:
- Chuẩn hóa cơ sở dữ liệu và nâng cao năng lực thẩm định.
- Đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý đơn đăng ký kiểu dáng.
- Nghiên cứu, đánh giá tác động để đề xuất lộ trình gia nhập phù hợp với Chiến lược phát triển sở hữu trí tuệ quốc gia đến năm 2030.
Việc gia nhập RDLT trong tương lai sẽ là bước đi quan trọng giúp các thương hiệu Việt Nam tự tin vươn tầm quốc tế với quy trình bảo hộ kiểu dáng đơn giản và an toàn hơn.
Nguồn tham khảo:
[1] Diplomatic Conference to Conclude and Adopt a Design Law Treaty (DLT), WIPO, https://www.wipo.int/edocs/mdocs/sct/en/dlt_dc/dlt_dc_26.pdf.
[2] Riyadh Design Law Treaty, United States Patent and Trademark Office, https://www.uspto.gov/ip-policy/industrial-design-policy/riyadh-design-law-treaty.
[3] WIPOLEX, https://www.wipo.int/wipolex/en/treaties/ShowResults?search_what=C&treaty_id=19852.
[4] Hiệp ước Luật Kiểu dáng công nghiệp Riyadh: Bước tiến trong bảo hộ thiết kế toàn cầu, Bộ Khoa học và Công nghệ, https://mst.gov.vn/hiep-uoc-luat-kieu-dang-cong-nghiep-riyadh-buoc-tien-trong-bao-ho-thiet-ke-toan-cau-197251011210649487.htm.
