Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ trong môi trường số.

Tác giả: Bảo hộ thương hiệu 1164 lượt xem Đăng ngày 27/10/2021

Luật su Nguyễn Thanh Hà, chủ tịch SBLAW trả lời báo đầu tư về vấn đề bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ Việt Nam trong môi trường số.

 

– Luật sở hữu trí tuệ Việt Nam hiện đã đủ mạnh và chặt chẽ để xử lý những vi phạm liên quan đến sở hữu trí tuệ chưa? Theo anh, luật cần được bổ sung những điểm nào?

Trả lời:

Luật Sở hữu trí tuệ đã đóng góp tích cực vào việc bảo hộ tài sản trí tuệ của các tổ chức, cá nhân ở Việt Nam. Tuy nhiên, văn bản pháp luật này hiện còn tồn tại nhiều bất cập cần phải khắc phục để hoàn thiện hơn trong việc xử lý những vi phạm liên quan đến sở hữu trí tuệ.

Thứ nhất, về quyền nhân thân trong quyền tác giả

Các quyền nhân thân được quy định tại Điều 19 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) bao gồm quyền nhân thân không gắn với tài sản (khoản 1, 2 và 4) và quyền nhân thân gắn với tài sản (khoản 3).

Trong đó khoản 4 Điều 19 quy định tác giả có quyền “bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm, không cho người khác sửa chữa, cắt xén hoặc xuyên tạc tác phẩm dưới bất kỳ hình thức nào gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả”.

Việc sửa chữa, cắt xén tác phẩm mà không nhận được sự đồng ý của tác giả cũng như hành vi xuyên tạc tác phẩm là sự xâm phạm đến sự toàn vẹn tác phẩm và quyền nhân thân của tác giả. Đây là những hành vi bị nghiêm cấm theo khoản 5 Điều 28 Luật Sở hữu trí tuệ.

Tuy nhiên, quy định về quyền nhân thân này tồn tại một bất cập: Theo khoản 4 Điều 19, cần phải chứng minh sự sửa chữa, cắt xén, xuyên tạc tác phẩm phải gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả mới bị coi là vi phạm.

Như vậy, giả sử một người thực hiện hành vi sửa chữa, cắt xén tác phẩm của người khác (mà không nhận được sự đồng ý của người đó) nhưng lại chứng minh được là hành vi đó không gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả, thậm chí còn làm cho tác phẩm hay hơn thì không vi phạm khoản 4 Điều 19.

Mặc dù đã có quy định của khoản 3 Điều 20 Nghị định 22/2018/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành luật sở hữu trí tuệ năm 2005 và luật sửa đổi, bổ sung một số điều của luật sở hữu trí tuệ năm 2009 về quyền tác giả, quyền liên quan khắc phục bất cập của khoản 4 Điều 19 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) nhưng thiết nghĩ điều này chỉ mang tính lấp “lỗ hổng” tạm thời cho Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành. Trong tương lai, khi ban hành Luật Sở hữu trí tuệ mới chúng ta nên sửa đổi lại Khoản 4 Điều 19 theo hướng bỏ cụm từ “gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả”.

Thứ hai, về việc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời

Để bảo vệ chứng cứ hoặc ngăn chặn thiệt hại quá mức có thể xảy ra xuất phát từ hành vi vi phạm thì khi khởi kiện hoặc sau khi khởi kiện, chủ thể quyền tác giả có quyền yêu cầu Toà án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời được quy định tại Điều 207 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2009).

Theo Điều 206 Luật này, biện pháp khẩn cấp tạm thời được Tòa án xem xét áp dụng theo yêu cầu của chủ thể quyền trong các trường hợp sau: (i) Đang có nguy cơ xảy ra thiệt hại không thể khắc phục được cho chủ thể quyền; (ii) Hàng hoá bị nghi ngờ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ hoặc chứng cứ liên quan đến hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ có nguy cơ bị tẩu tán hoặc bị tiêu huỷ nếu không được bảo vệ kịp thời.

Các biện pháp khẩn cấp tạm thời được áp dụng bao gồm: thu giữ; kê biên; niêm phong; cấm thay đổi hiện trạng; cấm di chuyển; cấm chuyển dịch quyền sở hữu và các biện pháp khẩn cấp tạm thời khác được áp dụng theo quy định của BLTTDS.

Đối với việc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, hiện nay đang tồn tại sự thiếu thống nhất giữa pháp luật tố tụng dân sự và pháp luật sở hữu trí tuệ.

Cụ thể, theo Khoản 1 Điều 136 BLTTDS 2015, người yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời phải nộp khoản bảo đảm “tương đương với tổn thất hoặc thiệt hại có thể phát sinh do hậu quả của việc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời không đúng để bảo vệ lợi ích của người bị áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời”.

Trong khi đó, Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) đã giới hạn giá trị của khoản bảo đảm mà bên yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời phải nộp không phải là một khoản “tương đương với tổn thất hoặc thiệt hại” mà bên bị áp dụng có thể phải gánh chịu mà là một khoản tiền bằng “20% giá trị hàng hoá cần áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời hoặc tối thiểu hai mươi triệu đồng nếu không thể xác định được giá trị hàng hóa đó” (khoản 2 Điều 208 Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành).

Thiết nghĩ, Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) nên quy định thống nhất với BLTTDS. Theo đó, khoản bảo đảm cho việc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời nên tương đương với tổn thất hoặc thiệt hại có thể phát sinh do hậu quả của việc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời không đúng. Việc quy định như vậy sẽ giúp bảo vệ tốt hơn cho bên bị áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời không đúng.

Thứ ba, về giới hạn số tiền trong yêu cầu bồi thường thiệt hại về tinh thần

Khi bị hành vi xâm phạm quyền tác giả gây thiệt hại, tác giả có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại tinh thần nhưng phải chứng minh cho yêu cầu của mình là có căn cứ.

Thiệt hại về tinh thần bao gồm các tổn thất về danh dự, nhân phẩm, uy tín, danh tiếng và những tổn thất khác về tinh thần gây ra cho tác giả.

Tùy vào mức độ tổn thất về tinh thần do hành vi vi phạm gây ra, Tòa án quyết định mức bồi thường thiệt hại cho tác giả.

Tuy nhiên, mức bồi thường thiệt hại tinh thần theo Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) bị giới hạn ở cả mức tối thiểu và mức tối đa. Cụ thể, khoản 2 Điều 205 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) giới hạn mức tối thiểu (5 triệu đồng) và mức tối đa (50 triệu đồng).

Việc giới hạn mức yêu cầu bồi thường tối thiểu 5 triệu đồng là không thật sự hợp lý. Bởi lẽ trong nhiều trường hợp tác giả bị tổn thất về danh dự, uy tín bởi hành vi xâm phạm nhưng họ chỉ yêu cầu một mức bồi thường mang tính tượng trưng sau khi đã được bên vi phạm xin lỗi, cải chính công khai.

Còn nếu tác giả yêu cầu mức bồi thường từ 5 triệu đồng đến 50 triệu đồng thì phải chứng minh số tiền yêu cầu này là có căn cứ.

Tuy nhiên, việc chứng minh thiệt hại bao nhiêu và rằng số tiền yêu cầu bồi thường tương xứng với mức độ thiệt hại thực tế là một vấn đề rất khó khăn, nhất là đối với thiệt hại về tinh thần.

Vì vậy,chỉ nên giới hạn số tiền được quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại về tinh thần đối với mức tối đa (50 triệu đồng) mà không nên giới hạn đối với mức tối thiểu (5 triệu đồng).

 

– Đánh giá về mức độ quan tâm đến vấn đề sở hữu trí tuệ tại Việt Nam trong thời gian vừa qua?

Trả lời:

Quyền sở hữu trí tuệ đang khẳng định vai trò không thể thiếu trong quá trình hình thành một nền kinh tế toàn diện và phát triển bền vững.

Chứng chỉ về quyền sở hữu trí tuệ là vật chứng bảo đảm cho thành công của mỗi doanh nhân tiến vào thị trường thế giới.

Trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, các doanh nghiệp nước ta buộc phải tham gia môi trường cạnh tranh quốc tế với cường độ cao, với những yêu cầu chặt chẽ về thực thi các quy định về sở hữu công nghiệp. 

Mặc dù đã hội nhập sâu rộng nhưng nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn chưa thật sự quan tâm đến vấn đề sở hữu trí tuệ (SHTT).

Việc vi phạm nhãn hiệu, bản quyền trên mạng xã hội và Internet là một hiện trang nhức nhối, việc bán hang giả, hang nhái, hang vi phạm quyền sở hữu trí tuệ đang đặt ra những vấn đề cho các cơ quan chức năng trong việc quản lý.

Chính vì vậy, nhận thức của xã hội và doanh nghiệp đối với vấn đề này còn nhiều bất cập.

Khi được chú trọng và khai thác một cách tối ưu, tài sản “vô hình” này sẽ giúp các doanh nghiệp tăng cường sức mạnh, nâng cao vị thế, uy tín và khả năng cạnh tranh để nâng cao doanh thu và lợi nhuận.

 

– Được biết, Liên minh Châu Âu vừa thông qua dự luật thu phí bản quyền đối với Facebook và Google vì hai ông lớn đã sử dụng nhiều tin bài của các tờ báo lớn để thu hút quảng cáo. Anh đánh giá thế nào về động thái này?

Trả lời:

Sau nhiều tranh cãi, dự luật bản quyền online liên quan tới việc quản lý bản quyền thông tin khai thác, chia sẻ trên mạng Internet cũng đã được phê chuẩn tại nghị viện châu Âu.

Luật này hứa hẹn giúp các nghệ sĩ và hãng xuất bản nội dung có nhiều quyền lực hơn, đồng thời đặt thêm gánh nặng chi phí lên các hãng công nghệ. Các công ty truyền thông xã hội dựa trên nội dung của người dùng, như YouTube, Facebook và các trang tổng hợp tin tức, như Google News sẽ bị ảnh hưởng.

Với các tác phẩm có bản quyền, những dịch vụ như YouTube của Google đã áp dụng công nghệ quét và phát hiện nội dung được bảo vệ có trong nội dung được đăng tải.

Vì thế, người giữ bản quyền có thể chọn gỡ nội dung đó xuống, hoặc vẫn cho chạy quảng cáo và chia sẻ doanh thu với người đăng.

Tuy nhiên, với quy định mới, Google và Facebook sẽ bị yêu cầu chặn các nội dung này hiển thị trên nền tảng của mình, dù người nắm bản quyền có yêu cầu hay không.

– Thực tế, Facebook và Google cũng đang kiếm nguồn thu quảng cáo tại Việt Nam bằng các tin bài của các tờ báo lớn trong nước. Liệu Việt Nam có khả năng đưa ra chế tài tương tự như EU?

Trả lời:

Chế tài này có điểm thuận lợi, tuy nhiên, để áp dụng tại Việt Nam thì cần phải nghiên cứu cẩn trọng.

Đặc biệt, các nhà làm luật Việt Nam cần có quá trình nghiên cứu các quy định của EU về vấn đề này, tổ chức các buổi tham vấn và đưa ra quá trình xây dựng luật một cách hợp lý.

Có một đặc điểm là google và facebook có hoạt động mạnh tại Việt Nam, có doanh thu quảng cáo lớn, nhưng vẫn chưa có hiện diện chính thức tại Việt Nam, việc xây dựng và pá dụng các chế tài như EU có hiệu quả và có tính khả thi không cũng là một bài toán khó.

Theo quan điểm của tôi, nếu các ông lớn này trả tiền cho những nhà cung cấp nội dung như  luật của EU sẽ là một thay đổi lớn và có lợi cho những cơ quan báo chí Việt Nam.

 

– Một khi đưa ra chế tài tương tự, liệu Facebook và Google có khả năng nộp phí bản quyền tại Việt Nam không? Vì sao? Khoảng phí bản quyền mà Facebook và Google phải trả cho các trang tin và người làm nội dung Việt Nam ước lượng là bao nhiêu?

Trả lời:

 

Việc Facebook và Google có khả năng nộp phí bản quyền tại Việt Nam là không dễ dàng.

Trước đây Tây Ban Nha và Đức từng thử nghiệm việc thu phí bản quyền tin tức của các nền tảng công nghệ nhưng đều thất bại.

Tại Đức, Công ty Axel Springer – chủ sở hữu những tờ báo nổi tiếng như Die Welt và Bild, cũng là công ty vận động ủng hộ Chỉ thị bản quyền – từng yêu cầu Google trả phí khi dẫn lại nội dung của họ.

Tuy nhiên, Google đã phản ứng bằng việc không dẫn lại trích đoạn các bài báo của Axel Springer trong kết quả tìm kiếm của họ nữa để không phải trả tiền.

Còn tại Tây Ban Nha, luật bản quyền của nước này buộc các tòa báo phải yêu cầu thanh toán bản quyền, do đó Google cũng chấm dứt luôn hoạt động dịch vụ tin tức của họ tại đây.

 

    Gặp Luật Sư Sở Hữu Trí Tuệ Để Được Tư Vấn

    Bảo hộ Thương hiệu - Sáng chế Kiểu dáng - Nhượng quyền - Xử lý vi phạm

    Bài viết cùng chủ đề:

    Mỹ điều tra Mục 301 về Sở hữu trí tuệ: Bản chất, Rủi ro và Lối đi cho Doanh nghiệp Việt
    546 lượt xem 31/07/2026

    Câu hỏi phỏng vấn Luật sư Nguyễn Thanh Hà – Chủ tịch SBLaw  – chuyên gia thuộc Ủy ban Hợp tác pháp luật thương mại Việt Nam – Trung Quốc xoay quanh cuộc điều tra của Mỹ (USTR) theo Mục 301 về quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) tại Việt Nam. Chỉ trong vài tháng gần...

    Doanh nông Việt Nam: Kết nối, đồng hành nâng tầm nông sản Việt
    662 lượt xem 03/07/2026

    Trong chương trình radio “Doanh nông Việt Nam – Kết nối đồng hành, nâng tầm nông sản Việt” của kênh VOH Đài tiếng nói TP Hồ Chí Minh Luật sư Nguyễn Thanh Hà – Chủ tịch Công ty Luật SBLAW cùng Ông Lê Viết Bình, phó chánh văn phòng Bộ Nông nghiệp và Môi trường...

    Thủ tục khởi tố hình sự hành vi vi phạm bản quyền phần mềm
    434 lượt xem 16/06/2026

    Làm sao để khởi tố hình sự bên vi phạm bản quyền phần mềm của bạn? Hướng dẫn thu thập chứng cứ và nộp đơn tố giác từ Luật sư SBLAW. Bạn là một doanh nghiệp phát triển phần mềm, một studio game hoặc một nhà sáng tạo ứng dụng? Bạn phát hiện sản phẩm...

    Vi Phạm Bản Quyền Phần Mềm: Khi Nào Bị Khởi Tố Hình Sự?
    568 lượt xem 16/06/2026

    Trong kỷ nguyên số, phần mềm máy tính là tài sản trí tuệ vô giá của doanh nghiệp công nghệ. Tuy nhiên, tại Việt Nam, tình trạng sử dụng phần mềm “bẻ khóa” (crack) vẫn diễn ra phổ biến. Thời gian gần đây, Cơ quan Cảnh sát điều tra (Bộ Công an) và công an...

    Dịch Vụ Bảo Hộ Quyền Tác Giả Và Chống Vi Phạm Bản Quyền | SB Law
    345 lượt xem 13/06/2026

    Bảo Hộ Bản Quyền Và Chống Nạn Xâm Phạm Quyền Tác Giả Tại Việt Nam Trong kỷ nguyên số và sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế thị trường, tình trạng xâm phạm quyền tác giả (bản quyền) tại Việt Nam đang có xu hướng gia tăng rõ rệt và ngày càng tinh vi....

    Tranh Chấp Kiểu Dáng Công Nghiệp: Khi Nào Nên Thương Lượng, Hòa Giải Hoặc Khởi Kiện?
    332 lượt xem 08/06/2026

    Tranh Chấp Kiểu Dáng Công Nghiệp: Nguy Cơ Sụp Đổ Hệ Thống Sản Xuất Kiểu dáng công nghiệp (KDCN) – hình dáng bên ngoài của sản phẩm được thể hiện bằng đường nét, hình khối, màu sắc – chính là “linh hồn” tạo nên sức hút thương mại và lợi thế cạnh tranh của doanh...

    Thương hiệu Việt bị ‘đánh cắp’ online: Cần siết chặt trách nhiệm nền tảng
    627 lượt xem 05/05/2026

    Khi các hành vi xâm phạm thương hiệu trên không gian số đang biến tướng tinh vi, khung pháp lý hiện hành dường như vẫn đang loay hoay trong cuộc rượt đuổi không cân sức. Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với luật sư Nguyễn Thanh Hà – Chủ tịch Hãng luật SBLAW...

    Xử lý xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng.
    476 lượt xem 01/05/2026

    Nhân ngày sở hữu trí tuệ thế giới, luật sư Nguyễn Thanh Hà, chủ tịch SBLAW đã trả lời phỏng vấn báo Công thương về nội dụng xử lý xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng. Sau đây là nội dung bài phỏng vấn. Câu hỏi: Từ thực tiễn xử lý...

    Cập nhật 2026: Hồ sơ đề nghị kiểm tra, giám sát hàng hóa xuất nhập khẩu liên quan quyền sở hữu trí tuệ
    615 lượt xem 01/04/2026

    Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) trong hoạt động xuất nhập khẩu là một bước đi thiết yếu để doanh nghiệp bảo vệ thương hiệu và quyền lợi hợp pháp của mình trước vấn nạn hàng giả, hàng nhái. Mới đây, Bộ Tài chính đã có những cập nhật quan trọng về thủ...

    Luật Việt Nam đã có chế tài xử lý với các hành vi xem lậu trực tiếp các giải thể thao chưa?
    2575 lượt xem 23/12/2025

    Luật sư Nguyễn Thanh Hà, chủ tịch công ty luật SBLAW đã có phần chia sẻ về thực trạng vi phạm bản quyền các giải thể thao tại Việt Nam với truyền hình Hà Nội, sau đây là nội dung bài phỏng vấn. Câu hỏi: Luật sư đánh giá về thực trạng của hành vi...

    SBLAW: LÁ CHẮN PHÁP LÝ TOÀN DIỆN – NHẬN DIỆN VÀ TRIỆT TIÊU RỦI RO XÂM PHẠM SỞ HỮU TRÍ TUỆ
    722 lượt xem 10/12/2025

    Trong kỷ nguyên kinh tế tri thức 2026, vi phạm quyền Sở hữu trí tuệ (SHTT) không còn đơn thuần là những cuộc sao chép thô sơ, mà đã trở nên cực kỳ tinh vi trên không gian số và thực địa. Đôi khi, chính doanh nghiệp của bạn đang đứng trước bờ vực của...

    LUẬT SƯ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP SÁNG CHẾ: BẢO VỆ THÀNH QUẢ SÁNG TẠO VÀ LỢI THẾ CẠNH TRANH
    840 lượt xem 28/11/2025

    Số lượng sáng chế được Cơ quan Sáng chế và Nhãn hiệu Hoa Kỳ (USPTO) cấp trong năm 2023 nằm trong khoảng 312.486 đến 348.774 bằng. Sáng chế là tài sản vô giá, là động lực thúc đẩy sự phát triển của doanh nghiệp và quốc gia. Tuy nhiên, việc bảo vệ các quyền lợi...

    Sản xuất và buôn bán hàng giả là thực phẩm sẽ chịu chế tài gì?
    957 lượt xem 19/10/2025

    Vụ án Ngân 98 và ZuBu đã gây chấn động, phơi bày sự tinh vi của tội phạm khi bán hàng giả. Chiêu thức “hàng tặng kèm không bán” rõ ràng là một cách lách luật để qua mặt cơ quan quản lý. Về vụ việc này, luật sư Nguyễn Thanh Hà, chủ tịch SBLAW...

    Tăng cường thực thi, chế tài nghiêm khắc hơn: Dự thảo Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền
    833 lượt xem 27/08/2025

    Giới thiệu: Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) sẽ không có ý nghĩa nếu các biện pháp thực thi yếu kém và thiếu tính răn đe. Nhận thức rõ điều này, Dự thảo Luật SHTT sửa đổi 2025 đã đề xuất hàng loạt các quy định mới nhằm nâng cao hiệu quả của...

    Chỉ thị 13/CT-TTg ngày 17/5/2025: Tăng cường đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả – Quyết liệt, đồng bộ, hiệu quả!
    1205 lượt xem 30/05/2025

    Trong bối cảnh tình hình buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả vẫn diễn biến phức tạp, với phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 13/CT-TTg ngày 17/5/2025, yêu cầu các cấp, ngành tăng cường kiểm tra, kiểm soát, xử lý vi...

    Tội sản xuất, buôn bán hàng giả và một số tội danh liên quan dưới góc nhìn pháp lý Hình sự: Nhận diện – Phân tích – Xử lý
    1216 lượt xem 30/05/2025

    Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường không ngừng mở rộng, nhu cầu tiêu dùng của người dân ngày càng đa dạng và gia tăng. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của hoạt động thương mại là sự xuất hiện ngày càng tinh vi và phức tạp của các hành vi...

    0904.340.664