![]()
Luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty Luật SBLAW, đã có buổi trả lời phỏng vấn phóng viên Thanh Loan (Tạp chí Người Đưa Tin) về chủ đề “”. SBLAW trân trọng giới thiệu đến quý độc giả nội dung chi tiết của bài phỏng vấn.
Câu 1: Từ ngày 1/7/2026, Luật Thương mại điện tử chính thức có hiệu lực với nhiều quy định mới về trách nhiệm của nền tảng, người bán, người livestream và nền tảng xuyên biên giới. Theo ông, những điểm mới này sẽ tác động như thế nào đến công tác phòng, chống hàng giả, hàng nhập lậu và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số?
Trả lời:
Dưới góc độ pháp lý, Luật Thương mại điện tử có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 được kỳ vọng sẽ tạo ra bước chuyển đáng kể trong công tác quản lý hoạt động kinh doanh trên môi trường số, đặc biệt là phòng, chống hàng giả, hàng nhập lậu và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Điểm mới quan trọng của luật là chuyển từ mô hình quản lý chủ yếu đối với người bán sang cơ chế xác lập trách nhiệm của tất cả các chủ thể tham gia hệ sinh thái thương mại điện tử, bao gồm sàn giao dịch, nền tảng mạng xã hội có hoạt động thương mại, người livestream bán hàng, đơn vị cung cấp dịch vụ trung gian và cả các nền tảng xuyên biên giới.
Theo đó, các nền tảng không còn chỉ đóng vai trò là bên trung gian mà phải thực hiện nghĩa vụ xác minh thông tin người bán, lưu trữ dữ liệu giao dịch, tiếp nhận và xử lý phản ánh, gỡ bỏ hoặc ngăn chặn kịp thời các sản phẩm vi phạm khi có căn cứ. Đối với người livestream hoặc người có ảnh hưởng trực tiếp giới thiệu, quảng bá sản phẩm, pháp luật cũng đặt ra trách nhiệm rõ ràng hơn trong việc cung cấp thông tin trung thực, minh bạch và chịu trách nhiệm đối với nội dung quảng bá nếu có hành vi tiếp tay cho việc tiêu thụ hàng hóa vi phạm.
Bên cạnh đó, việc bổ sung các quy định quản lý đối với các nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới cũng góp phần khắc phục khoảng trống pháp lý trước đây. Các doanh nghiệp nước ngoài cung cấp dịch vụ vào thị trường Việt Nam sẽ phải thực hiện nghĩa vụ tuân thủ pháp luật Việt Nam, phối hợp với cơ quan quản lý trong việc cung cấp thông tin, xử lý vi phạm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Tuy nhiên, để các quy định này phát huy hiệu quả trên thực tế, cần có cơ chế phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý nhà nước, lực lượng thực thi, doanh nghiệp vận hành nền tảng và chủ thể quyền sở hữu trí tuệ. Đồng thời, việc ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong phát hiện, sàng lọc hàng hóa vi phạm cũng sẽ là yếu tố quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý trong bối cảnh quy mô giao dịch trực tuyến ngày càng lớn. Chỉ khi trách nhiệm của các chủ thể được thực thi nghiêm túc và chế tài đủ sức răn đe thì mới có thể xây dựng một môi trường thương mại điện tử minh bạch, lành mạnh và bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người tiêu dùng cũng như doanh nghiệp chân chính.
Câu 2: Luật Thương mại điện tử đã bổ sung nhiều quy định về trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường. Tuy nhiên, để xử lý một vụ bán hàng giả trên mạng xã hội hiện vẫn có sự tham gia của nhiều cơ quan khác nhau. Theo ông, đây là cơ chế phối hợp cần thiết hay đang tạo ra sự giao thoa về thẩm quyền, ảnh hưởng đến hiệu quả thực thi pháp luật?
Trả lời:
Sự tham gia của nhiều cơ quan trong xử lý hành vi bán hàng giả trên mạng xã hội là cần thiết, bởi đây thường là vụ việc có tính chất liên ngành. Một hành vi có thể đồng thời liên quan đến quản lý thị trường, thương mại điện tử, sở hữu trí tuệ, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, thuế, an ninh mạng và thậm chí cả trách nhiệm hình sự.
Mỗi cơ quan có chức năng và công cụ xử lý riêng. Chẳng hạn, lực lượng quản lý thị trường kiểm tra nguồn gốc, chất lượng hàng hóa và xử lý vi phạm hành chính; cơ quan công an vào cuộc khi có dấu hiệu tội phạm; cơ quan quản lý chuyên ngành đánh giá yếu tố xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; còn cơ quan quản lý thương mại điện tử và thông tin trên mạng có thể yêu cầu nền tảng cung cấp dữ liệu, ngăn chặn hoặc gỡ bỏ nội dung vi phạm.
Tuy nhiên, trong thực tế, nếu không xác định rõ cơ quan chủ trì thì cơ chế phối hợp liên ngành có thể trở thành sự giao thoa về thẩm quyền. Tình trạng chuyển đơn qua lại, chậm trao đổi thông tin, yêu cầu cung cấp tài liệu nhiều lần hoặc không rõ cơ quan nào chịu trách nhiệm xử lý đến cùng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả thực thi pháp luật.
Điều này đặc biệt đáng lưu ý trên môi trường số, bởi tài khoản bán hàng, nội dung quảng cáo, livestream và dữ liệu giao dịch có thể bị xóa, thay đổi hoặc chuyển sang nền tảng khác trong thời gian rất ngắn. Nếu quy trình phối hợp còn kéo dài, cơ quan chức năng có thể mất dấu đối tượng hoặc không kịp bảo toàn chứng cứ điện tử.
Luật Thương mại điện tử đã tạo nền tảng pháp lý mới khi quy định rõ hơn trách nhiệm của nền tảng, người bán, người livestream và các chủ thể cung cấp dịch vụ hỗ trợ thương mại điện tử. Luật cũng dành nội dung riêng cho việc ứng dụng công nghệ trong quản lý và xử lý vi phạm.
Vì vậy, vấn đề không phải là có quá nhiều cơ quan tham gia, mà là cơ chế phân công và phối hợp đã đủ rõ ràng, nhanh chóng và thống nhất hay chưa. Cần xác định một cơ quan đầu mối đối với từng nhóm vụ việc, đồng thời quy định rõ trách nhiệm, thời hạn phản hồi và quy trình chuyển thông tin giữa các cơ quan. Khi đó, sự phối hợp liên ngành mới thực sự trở thành công cụ nâng cao hiệu quả chống hàng giả, thay vì làm kéo dài quá trình xử lý.
Câu 3: Để Luật Thương mại điện tử phát huy hiệu quả sau khi có hiệu lực, theo ông cần tiếp tục hoàn thiện những quy định hoặc cơ chế phối hợp nào giữa các cơ quan quản lý, nền tảng và doanh nghiệp như thế nào?
Trả lời:
Để Luật Thương mại điện tử thực sự đi vào cuộc sống, trước hết cần tiếp tục cụ thể hóa cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước.
Trước hết, cần xác định rõ cơ quan đầu mối tiếp nhận, phân loại và điều phối xử lý các phản ánh, khiếu nại liên quan đến hoạt động thương mại điện tử. Đối với những vụ việc có dấu hiệu vi phạm ở nhiều lĩnh vực, cần có quy trình liên thông để tránh tình trạng mỗi cơ quan xử lý một phần nhưng không có đơn vị nào theo dõi và chịu trách nhiệm về kết quả cuối cùng.
Thứ hai, cần xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan quản lý, cơ quan thuế, lực lượng quản lý thị trường, cơ quan công an và các nền tảng. Dữ liệu về người bán, tài khoản thanh toán, đơn hàng, doanh thu, lịch sử quảng cáo, livestream và phản ánh của người tiêu dùng cần được kết nối và khai thác trên cơ sở bảo đảm đúng quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Thứ ba, cần quy định cụ thể hơn về thời hạn và phương thức nền tảng phải phối hợp với cơ quan chức năng. Khi có yêu cầu hợp pháp, nền tảng phải kịp thời bảo toàn dữ liệu, cung cấp thông tin về người bán, tạm dừng giao dịch, hạn chế hiển thị hoặc gỡ bỏ hàng hóa, nội dung có dấu hiệu vi phạm. Đối với trường hợp khẩn cấp, cần có cơ chế xử lý nhanh để tránh việc tài khoản bị xóa hoặc dòng tiền bị dịch chuyển.
Thứ tư, cần có tiêu chí rõ ràng để xác định mức độ chủ động và trách nhiệm của nền tảng. Không nên chỉ đánh giá nền tảng dựa trên việc đã gỡ bỏ nội dung sau khi có yêu cầu, mà còn phải xem xét nền tảng có thực hiện đầy đủ việc xác thực người bán, kiểm soát tài khoản tái phạm, cảnh báo người tiêu dùng và chủ động phát hiện hành vi bất thường hay không. Luật mới đã đặt ra trách nhiệm định danh, minh bạch thông tin và bảo vệ người tiêu dùng đối với người bán, người livestream và các nền tảng.
Thứ năm, cần phân định rõ trách nhiệm giữa nền tảng và doanh nghiệp, người bán. Nền tảng không thể thay thế hoàn toàn trách nhiệm của người kinh doanh, nhưng cũng không thể chỉ coi mình là đơn vị cung cấp hạ tầng kỹ thuật nếu đã tham gia kiểm soát giao dịch, quảng cáo, thanh toán hoặc phân phối hàng hóa. Mức độ trách nhiệm cần được xác định tương ứng với khả năng kiểm soát và lợi ích mà từng chủ thể thu được từ giao dịch.
Cuối cùng, bên cạnh chế tài xử lý vi phạm, cần tăng cường cơ chế cảnh báo sớm, công khai tài khoản hoặc gian hàng tái phạm, hỗ trợ doanh nghiệp bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và thiết lập kênh phản ánh thuận tiện cho người tiêu dùng. Đồng thời, cần đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn để nhận diện sản phẩm, tài khoản và hành vi giao dịch có dấu hiệu bất thường.
Có thể nói, Luật Thương mại điện tử mới chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi ba chủ thể gồm cơ quan quản lý, nền tảng và doanh nghiệp được đặt trong một cơ chế phối hợp rõ trách nhiệm, chia sẻ được dữ liệu và có khả năng phản ứng nhanh. Khi đó, việc quản lý thương mại điện tử mới có thể theo kịp tốc độ phát triển của thị trường số.
