Sự việc phân cảnh hậu danh đề (after-credit) trong MV “Come My Way” của ca sĩ Sơn Tùng M-TP có nhiều chi tiết tương đồng với tác phẩm sắp đặt “Tàn Chỉ” của nghệ sĩ Lê Giang đã trở thành tâm điểm chú ý của dư luận vào tháng 6/2026. Tranh chấp này không chỉ bộc lộ những hạn chế trong quy trình kiểm soát sở hữu trí tuệ, xử lý khủng hoảng truyền thông của các đơn vị sản xuất nội dung thương mại, mà còn đặt ra bài toán lớn về năng lực quản trị quyền tác giả trong nền công nghiệp văn hóa Việt Nam.
Để có góc nhìn pháp lý chuyên sâu và đa chiều về ranh giới giữa “tham khảo nghệ thuật” và “xâm phạm bản quyền”, bài viết có sự tham gia phân tích của Luật sư Nguyễn Thanh Hà – Chủ tịch Công ty Luật SBLaw. Với tư cách là một trong những chuyên gia hàng đầu tại Việt Nam trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ và bản quyền, Luật sư Nguyễn Thanh Hà sẽ chỉ rõ những khoảng trống pháp lý, trách nhiệm của các bên liên quan (M-TP Entertainment & AAA) và giải pháp bền vững cho cộng đồng sáng tạo.
1. Ranh Giới Mong Manh Giữa Tham Khảo Nghệ Thuật Và Xâm Phạm Bản Quyền
Chỉ vài ngày sau khi MV “Come My Way” được phát hành, cộng đồng nghệ thuật (đại diện là Hanoi Grapevine) đã phát hiện sự trùng khớp ngỡ ngàng giữa bối cảnh đoạn after-credit với tác phẩm “Tàn Chỉ” (2017) của nghệ sĩ Lê Giang. Phân cảnh này sử dụng các mảng phù điêu, cấu trúc kiến trúc và chi tiết bề mặt có độ tương đồng rất cao với tác phẩm gốc.
Ngay sau đó, đơn vị phụ trách chỉ đạo mỹ thuật và thiết kế bối cảnh – Antiantiart (AAA) – đã công khai thừa nhận việc đưa “Tàn Chỉ” vào danh sách tham khảo, tự ý bóc tách, sao chép các cấu kiện để đưa vào file thiết kế 3D rồi thi công trên trường quay mà chưa có sự xin phép hay trao đổi với tác giả.
Góc nhìn pháp lý từ Luật sư Nguyễn Thanh Hà (SBLaw): “Hành vi này đã hoàn toàn vượt quá ranh giới của việc ‘lấy cảm hứng’. Việc trích xuất, bóc tách từng phần chi tiết, hình khối mang tính độc bản của một tác phẩm mỹ thuật ứng dụng để tái tạo lại trong không gian ba chiều phục vụ cho một sản phẩm âm nhạc thương mại chính là hoạt động làm tác phẩm phái sinh. Căn cứ theo khoản 5 Điều 28 Luật Sở hữu trí tuệ, việc làm tác phẩm phái sinh mà không được sự cho phép của chủ sở hữu là hành vi vi phạm pháp luật.”
Luật sư Nguyễn Thanh Hà phân tích sâu hơn rằng pháp luật chỉ bảo hộ hình thức thể hiện cụ thể (khoản 3 Điều 6 Luật SHTT), chứ không bảo hộ ý tưởng. Một sự “tham khảo” hợp pháp phải tạo ra một sản phẩm hoàn toàn mới, không mô phỏng cấu trúc đặc trưng làm nên bản sắc của tác phẩm gốc. Khi tự ý trích xuất dấu ấn sáng tạo cá nhân của người khác mà không đồng ý, không trả thù lao, đó là hành vi vi phạm bản quyền (theo Điều 19 và Điều 28 Luật SHTT).

2. Trách Nhiệm Pháp Lý Thuộc Về Ai?
Trong các vụ việc tương tự, rắc rối thường nằm ở chỗ có sự tham gia của nhiều bên: Đơn vị sản xuất thuê ngoài (Outsource) và Đơn vị sở hữu sản phẩm thương mại.
Trong trường hợp này, Luật sư Nguyễn Thanh Hà khẳng định cả AAA và M-TP Entertainment đều phải chịu trách nhiệm pháp lý độc lập:
-
AAA: Là bên trực tiếp thiết kế, thi công và đưa ra quyết định sáng tạo sai lệch.
-
M-TP Entertainment: Là chủ sở hữu và là bên phát hành sản phẩm vi phạm ra công chúng.
Các thỏa thuận miễn trừ trách nhiệm (nếu có) giữa M-TP Entertainment và AAA chỉ có giá trị ràng buộc trong mối quan hệ nội bộ giữa hai bên, hoàn toàn không làm mất đi nghĩa vụ pháp lý của họ đối với nghệ sĩ Lê Giang. Do đó, nghệ sĩ Lê Giang hoàn toàn có quyền yêu cầu ghi nhận tác quyền, xin lỗi công khai và bồi thường thiệt hại.
3. Khoảng Trống Trong Quản Trị Khủng Hoảng Sở Hữu Trí Tuệ
Mặc dù sự việc nổ ra vào đầu tháng 6/2026 và các bên liên quan đều nhanh chóng đưa ra thông cáo, nhưng phản hồi ban đầu lại dừng ở mức “thừa nhận thiếu sót quy trình nội bộ” thay vì đưa ra giải pháp đối thoại cụ thể. Điều này khiến làn sóng tranh cãi trên mạng xã hội leo thang, thậm chí xuất hiện nhiều bình luận công kích cá nhân nhắm vào nghệ sĩ Lê Giang.
TS. Lư Thị Thanh Lê (Giảng viên Khoa Công nghiệp văn hóa và Di sản, Đại học Quốc gia Hà Nội) nhận định: Nỗi bức xúc của nghệ sĩ khi tài sản trí tuệ bị tự ý sử dụng là hoàn toàn dễ hiểu. Tuy nhiên, thực trạng tại Việt Nam hiện nay là các tranh chấp bản quyền thường được giải quyết bằng “áp lực dư luận” hơn là dựa trên hồ sơ, chứng cứ và quy trình pháp lý chuyên biệt (như Công ước Berne hay Luật SHTT).
Hệ quả của việc thiếu quy trình xử lý khủng hoảng chuyên nghiệp:
-
Tăng sự e dè, hoài nghi giữa các nghệ sĩ độc lập và các nhà sản xuất thương mại.
-
Nghệ sĩ ngại chia sẻ thành quả sáng tạo; nhà sản xuất sợ đối mặt với rủi ro pháp lý.
-
Gặp “áp lực kép” khi khai thác chất liệu di sản văn hóa đương đại (vừa phải đảm bảo tính chân thực của văn hóa, vừa phải tạo ra giá trị mới để được công nhận nguyên bản).
4. Việc Gỡ Bỏ MV Liệu Đã Đủ? Điều Kiện Để Phát Triển Bền Vững
Đến ngày 9/6/2026, phía M-TP Entertainment đã chủ động chỉnh sửa và cắt bỏ phân cảnh hậu danh đề gây tranh cãi.
Dưới góc độ luật pháp, Luật sư Nguyễn Thanh Hà (SBLaw) nhấn mạnh: Hành vi vi phạm bản quyền đã hoàn thành từ thời điểm tác phẩm phái sinh trái phép được tạo ra và phát tán. Việc gỡ bỏ chỉ được xem là hành vi ngăn chặn, hạn chế thiệt hại phát sinh thêm và là một tình tiết giảm nhẹ khi xem xét mức bồi thường, chứ không làm chấm dứt trách nhiệm pháp lý cho khoảng thời gian vi phạm trước đó.
Việc chọn giải pháp “cắt bỏ” thay vì đàm phán để đi đến một cái kết hài hòa (như xin phép bổ sung, ghi nhận tác quyền, trả tác quyền phí) cho thấy các đơn vị vẫn còn lúng túng trong việc biến tranh chấp thành cơ hội hợp tác. Điều này vô tình gây tổn thất cho toàn bộ hệ sinh thái sáng tạo, làm suy giảm khả năng hình thành các mối liên kết bền vững trong tương lai.
5. Quy Trình 4 Bước Chuẩn Mực Để Tránh Vi Phạm Bản Quyền
Để ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam cất cánh và nâng cao năng lực cạnh tranh, việc xây dựng một quy trình kiểm soát sở hữu trí tuệ chặt chẽ ngay từ đầu là bắt buộc. Luật sư Nguyễn Thanh Hà đề xuất quy trình 4 bước cơ bản cho mọi đơn vị sản xuất nội dung thương mại:
-
Tra cứu & Xác định: Chủ thể quyền sở hữu đối với tác phẩm định tham khảo.
-
Đàm phán & Xin phép: Chủ động liên hệ tác giả trước khi tiến hành sản xuất.
-
Ký kết hợp đồng: Thực hiện ký hợp đồng li-xăng (liicense) hoặc chuyển quyền sử dụng hợp pháp.
-
Tôn trọng quyền nhân thân: Luôn bảo đảm đề tên, giữ toàn vẹn tác phẩm của tác giả trong quá trình khai thác.
Đồng thời, doanh nghiệp cần chuẩn bị sẵn kịch bản ứng phó khủng hoảng, có sự tham vấn chặt chẽ từ các chuyên gia pháp lý trước khi phát ngôn trước công chúng, tránh để khủng hoảng truyền thông tự phát làm tổn hại uy tín thương hiệu.
